Stablecoin là gì?
Stablecoin là những đồng tiền mã hóa dùng nhiều phương pháp khác nhau để giữ giá trị của mình đứng yên.
Ý tưởng của stablecoin là mượn sự ổn định giá của các đồng tiền pháp định mạnh, nhưng vẫn giữ được tính bảo mật, tốc độ và chi phí thấp của giao dịch tài sản số. Ban đầu chúng được tạo ra để giảm biến động khi giao dịch tiền mã hóa, phục vụ chi tiêu hằng ngày và bắc cầu sang hệ thống tài chính truyền thống. Giờ đây, stablecoin đã bắt đầu xuất hiện trong các ứng dụng ngân hàng phổ thông nhằm giảm chi phí và gánh nặng thanh toán.
Có bốn nhóm stablecoin chính. Ba nhóm đầu được bảo chứng bằng tiền pháp định, bằng hàng hóa hoặc bằng chính các đồng tiền mã hóa khác. Nhóm thứ tư là stablecoin phi tập trung, dựa vào thuật toán và smart contract để tự động giữ giá.
Stablecoin có gây tranh cãi không?
Giới ngân hàng và lãnh đạo doanh nghiệp xem stablecoin là công cụ hữu ích, nhưng các cơ quan quản lý lại dè chừng khả năng một số token cạnh tranh trực tiếp với đồng tiền quốc gia.
Câu trả lời phụ thuộc vào việc ai dùng và dùng để làm gì. Tháng 6/2019, Facebook công bố dự án stablecoin mang tên Libra, sau đó đổi tên thành Diem để xua bớt những đám mây đen phía trên nó. Ý tưởng là tạo ra một stablecoin được bảo chứng bằng tiền pháp định để 2,3 tỷ người dùng của mạng xã hội này có thể thanh toán với nhau.
Chỉ vài ngày sau khi dự án gây chấn động, các nhà chức trách bỏ luôn thái độ thận trọng và bắt tay vào soạn những quy định thật ngặt nghèo. Ngân hàng trung ương, cơ quan quản lý và các định chế tài chính quốc tế khắp thế giới gọi Libra là mối đe dọa với chủ quyền quốc gia và với sự ổn định của tài chính toàn cầu. Tin đồn về ngày tận thế tài chính cùng những tuyên bố gay gắt nối nhau xuất hiện. Mọi thứ đều nhằm khai tử dự án. Dù vấp phải hàng loạt rào cản lớn, dự án vẫn tiếp tục.
Ở chiều ngược lại, tháng 1/2021, quyền Tổng kiểm soát tiền tệ Hoa Kỳ Brian Brooks cho phép các ngân hàng vận hành node trên mạng lưới stablecoin để hỗ trợ thanh toán, trong khi EU vừa xây dựng khung pháp lý rộng hơn cho tiền mã hóa vừa ban hành hướng dẫn riêng cho stablecoin.
Vậy vấn đề nằm ở đâu: một stablecoin do mạng xã hội thống trị và thiếu tin cậy dẫn dắt, có khả năng làm suy yếu các đồng tiền quốc gia? Hay ở những stablecoin do chính các ngân hàng phát hành, vốn chẳng muốn thay đổi trật tự tài chính hiện tại?
Stablecoin bảo chứng bằng tiền pháp định là gì?
Loại stablecoin này giữ giá bằng cách cất giữ lượng tiền pháp định tương ứng một đổi một cho mỗi đồng coin phát hành.
Những mô hình stablecoin đầu tiên và đơn giản nhất neo theo tỷ lệ 1:1 với Đô la Mỹ, Euro, Yên và các đồng tiền tương tự. Chừng nào đồng tiền cơ sở (hoặc rổ tiền tệ mà Libra từng đề xuất) còn ổn định, stablecoin còn giữ được giá trị. Về bản chất, chúng được bảo chứng bằng "niềm tin và uy tín" của bên phát hành tiền pháp định, tức giá trị mà ngân hàng trung ương nước đó bảo vệ.
Lớn nhất trong nhóm này là Tether, với vốn hóa 62,2 tỷ USD tại thời điểm bài viết. Các cái tên đáng chú ý khác gồm USD Coin của Circle và Coinbase (23 tỷ USD), Binance USD (9,6 tỷ USD) và DAI (4,8 tỷ USD).
Tether tuyên bố ngay từ ngày đầu rằng mỗi token được bảo chứng 100% bằng Đô la Mỹ theo tỷ lệ 1:1. Sau khi bị Tổng chưởng lý New York khởi kiện, sự thật lộ ra là 26% khoản bảo chứng chỉ là giấy nhận nợ từ công ty anh em Bitfinex. Gần đây Tether công bố rằng "dự trữ tiền mặt" của họ chỉ có khoảng 3% là tiền mặt thật.
Stablecoin bảo chứng bằng tài sản là gì?
Mô hình này giống stablecoin bảo chứng bằng tiền pháp định, nhưng tài sản đứng sau là hàng hóa vật chất, chẳng hạn như vàng.
Thay vì tiền pháp định, stablecoin loại này dựa vào nhiều dạng tài sản thế chấp hữu hình, nổi bật nhất là vàng – kho lưu trữ giá trị truyền thống. Chúng cũng có thể được bảo chứng bằng rổ kim loại quý, thậm chí bằng bất động sản ở Thụy Sĩ. Thông thường, mỗi đồng gắn với một lượng hàng hóa xác định, được cất tại một địa điểm chính thức và chịu kiểm toán định kỳ. Trong khi đó, Tether – stablecoin bảo chứng bằng tiền pháp định – lại né tránh các cuộc kiểm toán này suốt nhiều năm.
Pax Gold, token ERC-20 do CEO Charles Cascarilla của Paxos tạo ra, được bảo chứng bằng một ounce vàng chuẩn London Good Delivery cất trong kho vàng đạt chuẩn LBMA của Brinks tại thủ đô nước Anh, và có thể quy đổi thành kim loại quý thật. Còn Digix Gold thì mỗi token tương ứng một gram vàng nguyên chất 99,99%, lưu tại Singapore và được kiểm tra mỗi quý.
Stablecoin thuật toán là gì?
Phức tạp hơn các mô hình còn lại, nhóm này giữ giá bằng cách tăng hoặc giảm nguồn cung, dùng chính sức mạnh thị trường để neo giá trị. Công cụ của chúng là thuật toán và smart contract.
Đây là phiên bản rắc rối nhất của stablecoin, bởi chúng không có bất kỳ tài sản thế chấp nào đứng sau. Đúng như tên gọi, giá trị của chúng do các thuật toán và smart contract điều khiển: hệ thống tự động giảm hoặc tăng lượng token lưu hành để giá bám sát đồng tiền pháp định mà nó theo dõi. Ngay khi giá thị trường bắt đầu rơi xuống dưới mốc của đồng Đô la, Euro hay tài sản cơ sở, thuật toán rút bớt token khỏi lưu thông. Ngược lại, nếu giá vượt lên trên, hệ thống bơm thêm stablecoin ra thị trường.
Nói cách khác, mục tiêu ở đây là dựng nên một ngân hàng trung ương phi tập trung và hoàn toàn tự động, chuyên nới hoặc siết nguồn cung stablecoin để giữ mặt bằng giá.
Stablecoin bảo chứng bằng crypto là gì?
Nhóm này dùng các khoản vay thế chấp vượt mức để giữ giá trị ổn định.
Stablecoin thế chấp bằng crypto dựa trên một rổ gồm một hoặc nhiều đồng tiền mã hóa. Vì giá của chúng biến động rất mạnh, mức thế chấp phải cao hơn hẳn giá trị phát hành, và người mua buộc phải khóa token thế chấp vào smart contract – nơi tài sản sẽ bị thanh lý nếu giá trị tụt quá sâu. Đó là khoản thế chấp mà bạn có thể lấy lại bằng cách hoàn trả stablecoin.
Cái tên nổi tiếng nhất trong nhóm này là DAI của MakerDAO, neo ở mức 1 USD. Tuy nhiên, điều sống còn là hệ thống phải chịu được những điều kiện cực đoan. MakerDAO đã học được bài học đó trong sự kiện "thiên nga đen" ngày 12/3/2020, khi giá ETH mất một nửa trong chưa đầy 24 giờ và làn sóng thanh lý nhấn chìm hệ thống, buộc dự án phải thay đổi đáng kể cơ chế quản trị và đấu giá. Những thay đổi ấy đã phát huy tác dụng, và tại thời điểm bài viết, vốn hóa của stablecoin này vượt 4,8 tỷ USD.
Sự kiện "thiên nga đen" ngày 12/3/2020 thực sự là một bài học lớn với MakerDAO. Sau đợt thanh lý ồ ạt, giá ETH giảm một nửa chỉ trong chưa đầy một ngày, khiến việc siết lại quản trị và cơ chế đấu giá trở thành yêu cầu bắt buộc, bởi hệ thống phải đứng vững được trong những kịch bản khắc nghiệt nhất.