Có thể hiểu tiền pháp định (fiat) là loại tiền có giá trị tương xứng với giá trị của nhà nước, chứ không phải thứ tiền được in ra theo nghĩa đen của hàng hóa hay của một vật chất cụ thể. Đồng tiền này hoàn toàn hợp pháp. Nói cách khác, chính nhà nước tạo ra giá trị cho nó. Nếu nhà nước phát hành đồng tiền đó mạnh, đồng tiền cũng mạnh. Nếu nhà nước yếu, giá trị của đồng tiền pháp định cũng thấp theo.
Rất nhiều quốc gia trên thế giới dùng loại tiền này để mua dịch vụ và sản phẩm thay cho tiền vật chất. Thực tế, những năm gần đây có thể nói đây là hệ thống thể hiện giá trị đồng nội tệ của một nhà nước bằng tiền danh nghĩa. Nói cách khác, tiền danh nghĩa đã thế chỗ hàng hóa và vàng — những thứ đã đại diện cho giá trị của các nhà nước suốt hàng thế kỷ.
Tiền pháp định đã xuất hiện như thế nào?
Vàng quyết định lượng tiền giấy mà một chính phủ có thể in ra. Nói cách khác, kho vàng của nhà nước càng nhiều thì lượng tiền giấy phát hành được càng lớn. Tung ra thị trường nhiều tiền hơn số vàng đang có sẽ khiến nền kinh tế méo mó. Đó là thứ ta có thể gọi là hệ thống tiền tệ dựa trên hàng hóa. Nói cách khác, như đã thấy, trong mô hình nhà nước cổ điển, tiền và vàng luôn đi liền với nhau.
Vậy tiền pháp định khác hệ thống ấy ở chỗ nào? Trong hệ thống tiền pháp định, nhà nước có nhiều quyền tác động và kiểm soát hơn với hệ thống tiền tệ. Với những người bênh vực bản vị vàng ngày trước, hệ thống vàng có vẻ ổn định hơn. Còn với những người ủng hộ tiền pháp định thì ngược lại: chính vàng mới là một hệ thống bất ổn.
Ưu điểm của tiền pháp định
Tiền pháp định có chi phí thấp hơn hệ thống cũ. Khi khủng hoảng kinh tế nổ ra, nó cho phép nhà nước hành động linh hoạt hơn nhiều so với hệ thống kia. Loại tiền này rẻ, vì không cần cất giữ hay theo dõi kho dự trữ. Tuy nhiên, chính vì có thể được tạo ra từ con số không, nó cũng có thể gây ra lạm phát cao.