Kể từ khi đồng tiền mã hóa này ra đời năm 2008, giá của một Bitcoin đã tăng chóng mặt, kèm theo những nhịp lên xuống dữ dội dọc đường. Nó đạt đỉnh mọi thời đại trên 60.000 USD hồi tháng 4 rồi sau đó dao động liên tục.
Bất chấp mức biến động ấy, Bitcoin vẫn khiến giới đầu tư tò mò nhờ bề dày thành tích tạo ra và giữ được giá trị. Tuy nhiên, khác với cổ phiếu vốn có giá trị vì đại diện cho một phần quyền sở hữu doanh nghiệp, hay trái phiếu vốn phản ánh giá trị một khoản nợ sẽ được hoàn trả khi đáo hạn, việc định lượng giá trị do một đồng tiền số phi tập trung với lịch sử ngắn ngủi như vậy tạo ra là điều không dễ.
Những cú giật này có thể khiến nhà đầu tư đứng ngồi không yên, nhưng chúng cũng đặt ra câu hỏi: ngay từ đầu, vì sao Bitcoin lại có giá trị?
Bitcoin với tư cách tiền tệ, và vì sao tiền tệ có giá trị
Tiền tệ có giá trị vì con người tin là nó có, và vì các xã hội hay tổ chức đã chọn dùng nó làm phương tiện trao đổi.
Sau khi bản vị vàng cáo chung, tiền pháp định trở nên phổ biến (bản vị vàng đòi hỏi mỗi đồng đô phải được bảo chứng bằng vàng vật chất). Tiền pháp định, như đô la Mỹ, không được bảo chứng bằng bất kỳ hàng hóa nào và có giá trị bởi một hệ thống hay một xã hội lớn hơn chấp nhận nó.
Chẳng hạn, bạn có thể cầm 20 đô ra cửa hàng và mua về lượng hàng hóa, thời gian và công sức trị giá 20 đô. Nhưng chính tờ giấy bạn dùng để trả tiền thì chẳng có giá trị nội tại nào.
Bitcoin, đồng tiền mã hóa do một thực thể ẩn danh mang tên Satoshi Nakamoto tạo ra và công bố, có chung nhiều đặc điểm của một kho lưu trữ giá trị với các đồng tiền hiện hành như đô la Mỹ hay yên Nhật:
Nguồn cung giới hạn: Bitcoin có nguồn cung tối đa 21 triệu đồng. Sẽ không bao giờ tồn tại quá 21 triệu Bitcoin. Nhiều nhà phân tích tin rằng nguồn cung bị giới hạn, hay tính khan hiếm, là một yếu tố quan trọng tạo nên giá trị của Bitcoin.
Không thể sao chép: Không ai làm giả được một Bitcoin, bởi nó dựa trên sổ cái blockchain. Blockchain ghi lại các giao dịch và bảo đảm hệ thống tiếp tục vận hành theo đúng những quy tắc gốc mà Satoshi Nakamoto đặt ra.
Dễ mang theo: Bitcoin là đồng tiền cực kỳ dễ mang theo. Tiền được chuyển từ tài khoản sàn hay ví số này sang ví khác rất đơn giản.
Dễ chuyển giao: Chuyển Bitcoin cho một người dùng hay một thương nhân khác cực kỳ dễ. Để gửi Bitcoin cho ai đó, bạn chỉ cần biết khóa công khai (địa chỉ ví) của họ.
Tất cả những yếu tố này góp phần khiến Bitcoin mang dáng dấp của tiền, nhưng chúng không giải thích được đà tăng giá theo cấp số nhân của nó hay sức hút đặc biệt của nó với vai trò kho lưu trữ tài sản. Suy cho cùng, giữ tiền mặt không được xem là kế hoạch đầu tư khôn ngoan — số đô la của bạn thường tăng giá trị nhanh hơn nhiều khi nằm trong một kênh đầu tư so với khi nằm im dưới dạng tiền mặt. Giá trị của Bitcoin là thứ không đồng tiền mã hóa nào sánh được. Ai đó hoàn toàn có thể tạo ra một tài sản số khác với đúng chừng ấy đặc điểm, nhưng nó vẫn có thể chẳng bao giờ có giá trị (thực tế đã có rất nhiều người thử và thất bại).
Vì sao Bitcoin có giá trị?
Nói ngắn gọn, Bitcoin có giá trị "vì người ta tin là nó có", theo Bryan Routledge, phó giáo sư tài chính tại Tepper School of Business thuộc Đại học Carnegie Mellon. "Và nếu điều đó nghe có vẻ hơi bấp bênh và kỳ quặc, thì đúng là nó như vậy đấy."
Người ta tin rằng một ngày nào đó Bitcoin sẽ đáng giá hơn bây giờ, điều này đẩy nhu cầu lên, và giá trị của nó, giống như vàng, tiếp tục đi lên.
"Vàng chẳng qua cũng chỉ là đất, rồi người ta quyết định rằng thôi được, thứ đất hơi lấp lánh này có giá trị với con người," Kiana Danial, tác giả cuốn "Cryptocurrency Investing for Dummies", nhận xét. "Đó là giá trị mà con người gán cho vàng, và cho tờ 100 đô của bạn. Tờ 100 đô ấy chẳng có giá trị nội tại nào. Chính chúng ta trao cho nó giá trị đó."
Bạn (thường) không thể bước vào một cửa hàng để mua bán Bitcoin như mua bán vàng, nhưng bạn có thể mua và giữ nó. Có điều vàng có một lợi thế mà Bitcoin chưa có — ít nhất là chưa: nó tồn tại lâu hơn rất nhiều, nên giá trị dài hạn của nó đã được chứng minh hết lần này tới lần khác.
"Thứ bạn muốn biết là: một năm nữa, đồng Bitcoin của bạn có còn được công nhận là Bitcoin không?" Routledge đặt câu hỏi. Câu trả lời, theo ông, phụ thuộc vào tương lai của công nghệ blockchain và niềm tin rằng nó sẽ tiếp tục được đón nhận rộng rãi.
Nhà đầu tư cần biết những gì?
Giá Bitcoin dao động dữ dội, và rất khó đoán liệu nó sẽ tiếp tục tăng giá hay chìm vào quên lãng. Vì vậy, chỉ nên dành một phần rất nhỏ trong tổng tài sản cho Bitcoin. Theo các chuyên gia, các khoản đầu tư tiền mã hóa, cũng như mọi khoản đầu tư mang tính đầu cơ khác, nên được giới hạn dưới 5% danh mục. Ngoài ra, đừng rót tiền vào bitcoin bằng cách hy sinh những mục tiêu tài chính khác, chẳng hạn quỹ dự phòng khẩn cấp hay kế hoạch nghỉ hưu.
Dẫu vậy, Bitcoin cũng chỉ là cái tên nổi tiếng nhất trong số hàng nghìn đồng tiền mã hóa khác. Những đồng khác lại có những yếu tố riêng mà nhà đầu tư cần cân nhắc.
Giá trị của Bitcoin so với các đồng tiền mã hóa khác
Nếu Bitcoin là vàng số thì Ethereum, đồng tiền mã hóa lớn thứ hai theo vốn hóa, lại giống dầu mỏ hơn. Và cũng như dầu, giá trị của nó gắn với các ứng dụng ngoài đời thực — dù những ứng dụng đó vẫn chưa thật sự bước vào dòng chính.
Bản thân dầu đã có giá trị, nhưng bạn cũng có thể đầu tư vào hợp đồng tương lai dầu trên thị trường hàng hóa, hoặc vào cổ phiếu của các công ty dầu khí và công nghệ năng lượng. Tương tự, nhà đầu tư tiền mã hóa có thể chọn đầu tư vào Ethereum, mạng lưới có đồng tiền riêng mang tên ether.
Blockchain Ethereum tạo nền tảng cho sự đổi mới và tăng trưởng của tiền mã hóa, từ việc bán tác phẩm nghệ thuật số bằng NFT cho tới cho vay ngang hàng phi tập trung. Theo Routledge, đồng tiền của nó, ether, mang một giá trị nội tại: quyền truy cập vào chính mạng lưới đó.
Ethereum có thể có ứng dụng nền tảng rõ ràng hơn Bitcoin, nhưng điều đó không đảm bảo nó sẽ giữ được hay tăng thêm giá trị. Giữa hàng nghìn đồng tiền mã hóa khác đều tự nhận là giải pháp cho một nhu cầu hay cơ hội chưa được đáp ứng nào đó, giới chuyên gia khuyên nên bám lấy hai cái tên lớn nhất — Bitcoin và Ethereum. Dù vậy, mọi tài sản mã hóa đều chưa được quản lý chặt và mang tính đầu cơ, và cũng chưa có đủ bằng chứng để đưa ra bất kỳ dự báo chính xác nào về việc khoản đầu tư của bạn sẽ tăng ra sao trong tương lai.