Fiat pulu hərfi mənada mala qarşılıq və ya fiziki təminatla çap edilən pul deyil, dövlətin dəyəri ilə mütənasib olan pul kimi düşünə bilərik. Bu pul tamamilə qanunidir. Yəni pulun dəyərini dövlət yaradır. Fiat pulu buraxan dövlət güclüdürsə, pul da güclü olur. Dövlət zəifdirsə, fiat valyutanın dəyəri də aşağı olur.
Dünyanın bir çox ölkəsi xidmət və məhsul almaq üçün fiziki pul əvəzinə məhz bu valyutadan istifadə edir. Hətta deyə bilərik ki, son illərdə bu, dövlətin milli valyutasının dəyərini nominal pul şəklində göstərən bir sistemə çevrilib. Başqa sözlə, əsrlər boyu dövlətlərin dəyərini əks etdirən əmtəə və qızılın yerini nominal pul tutub.
Fiat pulu necə meydana gəldi?
Hökumətin nə qədər kağız pul çap edə biləcəyini qızıl müəyyən edir. Yəni dövlətin xəzinəsində nə qədər çox qızıl varsa, o qədər çox kağız pul buraxa bilər. Bazara qızıl ehtiyatından artıq pul çıxarmaq isə iqtisadiyyatı pozur. Bunu əmtəəyə əsaslanan pul sistemi adlandıra bilərik. Gördüyümüz kimi, klassik dövlət sistemində pul və qızıl bir yerdə dəyərləndirilir.
Bəs fiat pulunun bu sistemdən fərqi nədir? Fiat pul sistemlərində dövlət pul sistemi üzərində daha təsirli və daha nəzarətlidir. Köhnə qızıl standartını müdafiə edənlərə görə qızıl sistemi daha sabit görünür. Fiat pulunu dəstəkləyənlərə görə isə əksinə, qızıl qeyri-sabit bir sistemdir.
Fiat pulunun üstünlükləri
Fiat pulunun maya dəyəri köhnə sistemə nisbətən aşağıdır. İqtisadi böhran zamanı dövlətə digər sistemə nisbətən daha geniş hərəkət imkanı verir. Bu valyutanın saxlanmasına və izlənməsinə ehtiyac olmadığı üçün ucuz başa gəlir. Lakin sıfırdan yaradıla bildiyinə görə yüksək inflyasiyaya səbəb ola bilər.