Ngày nay, tiền mã hóa đã lớn thành một ngành trị giá hàng nghìn tỷ đô la, kéo theo một làn sóng xáo trộn khắp hệ thống tài chính toàn cầu.
Nằm ở lõi của tiền mã hóa là một lịch sử phát minh đầy hấp dẫn, ngược về tận thập niên 1980 với những bước tiến trong ngành mật mã học. Từ đó đến nay, hàng loạt sự kiện đã định hình lại không gian crypto, đáng chú ý nhất là sự ra đời của đồng tiền mã hóa đầu tiên: Bitcoin. Dù tăng trưởng như tên lửa suốt 12 năm qua, các dịch vụ tài chính dành cho Bitcoin lại xuất hiện rất chậm, chủ yếu vì bản thân đồng tiền này thiếu ổn định và chưa được chấp nhận rộng rãi. Do giá biến động quá mạnh, các ngân hàng chính thống sẽ không chấp nhận một khoản vay bằng Bitcoin — điều đó khiến Bitcoin trở thành tài sản rất tệ để lên kế hoạch đầu tư một cách chuẩn xác.
Mọi thứ trong thế giới crypto đi rất nhanh, và tài chính phi tập trung (DeFi) là xu hướng của thời điểm hiện tại — không nghi ngờ gì, đây là nơi đáng để có mặt. Nếu bạn còn lạ lẫm với DeFi, hãy cùng đi sâu hơn một chút để tìm hiểu.
Giải thích về tài chính phi tập trung (DeFi)
Tài chính phi tập trung (DeFi) là thuật ngữ bao trùm cho hàng loạt ứng dụng và dự án trên các blockchain công khai, với mục tiêu làm đảo lộn thế giới tài chính hiện hành. DeFi được định nghĩa là những ứng dụng tài chính xây trên nền công nghệ blockchain, thường dùng đến hợp đồng thông minh, và lấy cảm hứng từ chính công nghệ blockchain. Hợp đồng thông minh là những thỏa thuận tự động, có hiệu lực thi hành, ai có kết nối internet cũng tiếp cận được và không cần trung gian nào đứng ra thực thi.
DeFi là tên gọi cho các ứng dụng và giao thức ngang hàng phát triển trên những mạng blockchain phi tập trung, nơi bạn không cần quyền truy cập đặc biệt nào để cho vay, đi vay hay hoán đổi các công cụ tài chính cơ bản. Phần lớn ứng dụng DeFi hiện nay được xây trên mạng Ethereum, nhưng nhiều mạng công khai khác cũng đang phát triển với hiệu năng, khả năng mở rộng, độ bảo mật tốt hơn và chi phí thấp hơn.
Hợp đồng thông minh mang lại lợi ích gì?
Phần lớn hợp đồng thông minh dùng những ngôn ngữ lập trình Turing đầy đủ, cho phép nhiều bên tương tác với nhau mà không cần một trung gian tập trung. Chính khả năng tận dụng hợp đồng thông minh đã biến blockchain thành nền tảng tuyệt vời để xây dựng các ứng dụng tài chính.
DeFi đã bắt đầu như thế nào?
Ban đầu, con người trao đổi hàng hóa và dịch vụ theo lối hàng đổi hàng. Nhưng khi xã hội tiến lên, nền kinh tế cũng tiến theo: chúng ta lập ra tiền tệ để việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ trở nên dễ dàng. Nhờ đó, tiền đúc đã góp phần khai sinh những phát minh mới và đưa nền kinh tế lên tầm cao hơn. Nhưng mọi tiến bộ đều có cái giá của nó.
Trong lịch sử, các chính phủ trung ương phát hành đồng tiền làm nền cho nền kinh tế, và quyền lực của họ càng lớn khi càng nhiều người đặt niềm tin vào đó. Tuy nhiên, niềm tin ấy đã có lúc bị phản bội, khiến người ta hoài nghi năng lực quản lý tiền tệ của những cơ quan tập trung. DeFi ra đời với ý định tạo ra một hệ thống tài chính mở cho tất cả mọi người, xóa bỏ nhu cầu phải tin tưởng và phụ thuộc vào một cơ quan tập trung.
Có người cho rằng DeFi bắt đầu từ năm 2009, khi Bitcoin — đồng tiền số ngang hàng đầu tiên xây trên nền mạng blockchain — xuất hiện. Nhờ Bitcoin, ý niệm dùng blockchain để tạo một cuộc cách mạng trong ngành tài chính truyền thống đã trở thành bước đi quan trọng kế tiếp trong việc phi tập trung hóa các định chế tài chính lâu đời. Tất cả điều đó chỉ khả thi khi Ethereum ra mắt năm 2015, và cụ thể hơn là nhờ hợp đồng thông minh. Mạng Ethereum là blockchain thế hệ thứ hai, và là mạng đầu tiên hiện thực hóa trọn vẹn tiềm năng của công nghệ này trong ngành tài chính. Nó khuyến khích các công ty và doanh nghiệp xây dựng, triển khai những dự án liên quan tới DeFi, từ đó hình thành nên cả một hệ sinh thái.
DeFi mở ra nhiều hướng để dựng nên một hệ thống tài chính minh bạch và vững chắc, không do một tổ chức nào kiểm soát. Tuy nhiên, bước ngoặt cho các ứng dụng tài chính chỉ thực sự đến vào năm 2017, với những dự án làm được nhiều thứ hơn là chỉ chuyển tiền.
Những khó khăn của tài chính tập trung
Thị trường tài chính có thể mở đường cho những sáng tạo xuất sắc và tạo ra sự thịnh vượng cho xã hội. Dù vậy, quyền lực trên các thị trường này lại tập trung vào một số ít. Khi tham gia hệ thống tài chính hiện hành, người dùng giao tài sản của mình cho các trung gian như ngân hàng và định chế tài chính, khiến rủi ro và quyền kiểm soát dồn hết vào phần lõi của hệ thống.
Trong lịch sử, giới ngân hàng và các định chế đã không ít lần không nhận ra rủi ro của thị trường, mà cuộc khủng hoảng tài chính 2008 là ví dụ rõ nhất. Không nghi ngờ gì, khi tiền do các cơ quan trung ương quản lý, rủi ro sẽ tích tụ ngay ở trung tâm và đe dọa cả hệ thống.
Bitcoin và những đồng tiền mã hóa đời đầu khác, vốn được thiết kế để trao cho cá nhân toàn quyền sở hữu tài sản của mình, thực ra chỉ phi tập trung ở khâu phát hành và lưu trữ. Mãi tới khi hợp đồng thông minh xuất hiện và mở đường cho DeFi, việc tiếp cận một dải công cụ tài chính rộng hơn mới trở nên khả thi.
Các giao thức DeFi và cách chúng vận hành
DeFi đã lớn thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm những ứng dụng và giao thức đang chạy thật, mang lại giá trị cho hàng triệu người dùng. Các hệ sinh thái DeFi hiện nắm giữ khối tài sản trị giá hơn 30 tỷ USD, khiến đây trở thành một trong những mảng tăng trưởng nhanh nhất của thế giới blockchain công khai.
Dưới đây là điểm qua những trường hợp sử dụng và giao thức DeFi phổ biến nhất trên thị trường hiện nay:
Cho vay và đi vay trong DeFi
Bằng cách mở ra hoạt động cho vay và đi vay, DeFi đã đẩy ngành tài chính theo một hướng mới. Cho vay phi tập trung, thường được gọi là "Open Finance", mang lại cho người nắm giữ crypto cơ hội cho vay để kiếm lợi suất hằng năm. Ở chiều ngược lại, đi vay phi tập trung cho phép cá nhân vay tiền với lãi suất cố định. Mục tiêu của mảng cho vay và đi vay là đáp ứng nhu cầu của cộng đồng crypto, đồng thời phục vụ những trường hợp sử dụng của ngành tài chính.
Tương lai của DeFi
Chúng ta đang chứng kiến một bước nhảy vọt về những chức năng mới của tiền, đến từ các đổi mới trong công nghệ sổ cái phân tán. Lần đầu tiên trong lịch sử, một hệ thống tài chính toàn cầu dành cho cả nhân loại đang được định hình bởi chính những con người ấy.
Ai cũng được chào đón tham gia vào việc quản trị các giao thức DeFi và có một ghế ngồi ở chiếc bàn nơi thế giới tài chính phi tập trung đang được dựng lên mỗi ngày.
Không gian DeFi đang dần bắt kịp hệ thống tài chính truyền thống, và bất chấp những thử thách gắn liền với việc đứng ở mũi nhọn của đổi mới, thế giới tài chính phi tập trung vẫn đang đi lên. Rất khó đoán mảng này sẽ tiến hóa ra sao khi khả năng xây dựng dịch vụ tài chính ngày càng được dân chủ hóa. Nhưng đến thời điểm DeFi và fintech giao nhau rồi hòa làm một, chúng ta sẽ chạm tới một điểm bùng phát, nơi công nghệ tài chính còn non trẻ trở thành một phần của hệ thống tài chính mới. Một hệ thống đạt được điều nó hướng tới: nhanh, an toàn, dễ tiếp cận và công bằng cho tất cả.