TL;DR
İndikatörler, tecrübeli teknik analistlerin başlıca silahıdır. Her oyuncu kendi tarzına en uygun aracı seçer ve zamanla onu ustalıkla kullanmayı öğrenir. Kimileri piyasa momentumunu izlemeyi sever; kimileri ise piyasa gürültüsünü filtrelemeyi ya da volatiliteyi ölçmeyi tercih eder.
Peki en iyi teknik indikatörler hangileri? Bu soruya her trader farklı bir yanıt verecektir. Bir analist bir indikatöre gözü kapalı güvenirken, bir başkası aynı indikatörü tamamen reddedebilir. Yine de aralarında çok popüler olanlar var: RSI, MA, MACD, StochRSI ve BB.
Bunların ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını merak ediyorsanız okumaya devam edin.
Giriş
Traderlar, varlık fiyatlarındaki değişimleri daha iyi anlamak için teknik indikatörlerden yararlanır. Bu indikatörler, mevcut piyasa koşullarında alım satım fırsatlarına işaret eden formasyonları ve sinyalleri kolayca ortaya çıkarabilir. Birçok farklı indikatör türü vardır ve bunlar gün içi traderlar, swing traderlar ve bazen uzun vadeli yatırımcılar tarafından bile yaygın olarak kullanılır. Bazı profesyonel analistler ve deneyimli traderlar kendi indikatörlerini dahi oluşturur. Bu yazıda, her traderın piyasa analizi araç setinde yer alabilecek en popüler teknik analiz indikatörlerinden bazılarını kısaca tanıtıyoruz.
1. Göreceli Güç Endeksi (RSI)
RSI, bir varlığın aşırı alım mı yoksa aşırı satım bölgesinde mi olduğunu belirlemek için son fiyat değişimlerinin büyüklüğünü ölçen bir momentum indikatörüdür (varsayılan ayar son 14 periyottur; yani 14 gün, 14 saat vb.). 0 ile 100 arasında değer alan bir osilatör olarak görüntülenir.
RSI bir momentum indikatörü olduğundan fiyat değişiminin hızını (momentumu) gösterir. Bu, fiyat yükselirken momentum da artıyorsa yükseliş trendinin güçlü olduğu ve piyasaya giderek daha fazla alıcının girdiği anlamına gelir. Tersine, fiyat yükselirken momentumun zayıflaması, satıcıların yakında piyasanın kontrolünü ele geçirebileceğine işaret edebilir.
RSI'ın geleneksel yorumu şöyledir: değer 70'in üzerindeyse varlık aşırı alınmış, 30'un altındaysa aşırı satılmıştır. Dolayısıyla uç değerler, yaklaşan bir trend dönüşüne veya geri çekilmeye işaret edebilir. Yine de bu değerleri doğrudan al-sat sinyali olarak görmemek gerekir. Diğer birçok teknik analiz (TA) yöntemi gibi RSI da yanlış veya yanıltıcı sinyaller üretebilir; bu yüzden bir işleme girmeden önce diğer faktörleri de değerlendirmek her zaman faydalıdır.
2. Hareketli Ortalama (MA)
Hareketli ortalamalar, piyasa gürültüsünü filtreleyip trend yönünü öne çıkararak fiyat hareketini yumuşatır. Geçmiş fiyat verilerine dayandığı için gecikmeli bir indikatördür.
En yaygın kullanılan iki hareketli ortalama, basit hareketli ortalama (SMA veya MA) ile üstel hareketli ortalamadır (EMA). SMA, belirli bir dönemin fiyat verileri alınıp ortalaması hesaplanarak elde edilir. Örneğin 10 günlük SMA, son 10 günün ortalama fiyatı hesaplanarak bulunur. EMA ise en güncel fiyat verilerine daha fazla ağırlık verir; bu da onu yakın dönemdeki fiyat değişimlerine karşı daha duyarlı kılar.
Daha önce belirttiğimiz gibi hareketli ortalama gecikmeli bir indikatördür. Periyot uzadıkça gecikme de artar. Bu nedenle 200 günlük SMA, son fiyat hareketlerine 50 günlük SMA'dan daha yavaş tepki verir.
Traderlar, mevcut piyasa trendini ölçmek için fiyatın belirli hareketli ortalamalarla ilişkisine sıkça bakar. Örneğin fiyat uzun süre 200 günlük SMA'nın üzerinde kalırsa birçok trader varlığın boğa piyasasında olduğunu düşünür.
Hareketli ortalamalar al-sat sinyali olarak da kullanılabilir. Örneğin 100 günlük SMA'nın 200 günlük SMA'nın altına inmesi bir satış sinyali olarak değerlendirilebilir. Peki bu kesişim tam olarak ne anlatır? Son 100 günün ortalama fiyatının artık son 200 günün ortalamasının altında olduğunu. Buradaki satış mantığı şudur: kısa vadeli fiyat hareketleri artık yükseliş trendini takip etmiyor, dolayısıyla trend tersine dönebilir.
3. Hareketli Ortalama Yakınsama Iraksaması (MACD)
MACD, iki hareketli ortalama arasındaki ilişkiyi göstererek bir varlığın momentumunu belirlemek için kullanılır. İki çizgiden oluşur: MACD çizgisi ve sinyal çizgisi. MACD çizgisi 26 periyotluk EMA'nın 12 periyotluk EMA'dan çıkarılmasıyla hesaplanır; sinyal çizgisi ise MACD çizgisinin 9 periyotluk EMA'sıdır. Birçok grafik aracı ayrıca MACD çizgisi ile sinyal çizgisi arasındaki mesafeyi gösteren bir histogram da içerir.
Traderlar, MACD ile fiyat hareketi arasındaki uyumsuzluklara (diverjans) bakarak mevcut trendin gücü hakkında fikir edinebilir. Örneğin fiyat yükselirken MACD düşüyorsa piyasa tersine dönebilir. Bu durumda MACD bize ne söylüyor? Fiyat, momentum zayıflarken yükseliyor; dolayısıyla geri çekilme veya dönüş olasılığı yüksek.
Traderlar bu indikatörü MACD çizgisi ile sinyal çizgisinin kesişimlerini yakalamak için de kullanabilir. Örneğin MACD çizgisi sinyal çizgisini yukarı yönlü keserse bu bir alım sinyaline işaret edebilir. Tersine, MACD çizgisi sinyal çizgisini aşağı yönlü keserse bu bir satış sinyali olarak yorumlanabilir.
MACD, momentum ölçümünde genellikle RSI ile birlikte kullanılır; ancak ikisi farklı faktörleri ölçer. Birlikte kullanıldıklarında piyasaya dair daha kapsamlı bir teknik bakış sunmayı amaçlarlar.
4. Stokastik RSI (StochRSI)
Stokastik RSI, bir varlığın aşırı alım mı yoksa aşırı satım bölgesinde mi olduğunu belirlemek için kullanılan bir momentum osilatörüdür. Adından da anlaşılacağı gibi RSI'dan türetilmiştir; çünkü fiyat verileri yerine RSI değerleri üzerinden hesaplanır. Stokastik osilatör formülünün normal RSI değerlerine uygulanmasıyla elde edilir. StochRSI değerleri genellikle 0 ile 1 (veya 0 ile 100) arasında değişir.
Daha hızlı ve daha duyarlı olması nedeniyle StochRSI, yorumlanması güç pek çok sinyal üretebilir. Genellikle en faydalı olduğu anlar, ölçeğin üst veya alt uçlarına yakın seyrettiği dönemlerdir.
0,8'in üzerindeki StochRSI değerleri genellikle aşırı alım, 0,2'nin altındaki değerler ise aşırı satım olarak kabul edilir. 0 değeri, RSI'ın ölçüm periyodu boyunca (varsayılan genellikle 14'tür) en düşük seviyesine indiğini gösterir. 1 değeri ise RSI'ın ölçüm periyodu boyunca en yüksek seviyesine ulaştığını ifade eder.
RSI'ın kullanımına benzer şekilde, StochRSI'ın aşırı alım veya aşırı satım göstermesi fiyatın kesin olarak tersine döneceği anlamına gelmez. StochRSI özelinde bu durum, yalnızca RSI değerinin (StochRSI'ın türetildiği değerin) son ölçümlerdeki uç noktalara yakın olduğuna işaret eder. StochRSI'ın RSI'dan daha duyarlı olduğunu ve bu nedenle daha fazla yanlış veya yanıltıcı sinyal üretme eğiliminde olduğunu da unutmamak gerekir.
5. Bollinger Bantları (BB)
Bollinger Bantları, piyasa volatilitesini ve aşırı alım ile aşırı satım koşullarını ölçer. Üç çizgiden oluşur: SMA (orta bant) ile üst ve alt bantlar. Ayarlar değişebilir; ancak üst ve alt bantlar genellikle orta banttan iki standart sapma uzaklıkta yer alır. Volatilite arttıkça bantlar arasındaki mesafe açılır, azaldıkça daralır.
Genel olarak fiyat üst banda ne kadar yaklaşırsa, grafikteki varlık aşırı alım koşullarına o kadar yakındır. Tersine, fiyat alt banda yaklaştıkça aşırı satım koşullarına yaklaşır. Fiyat genellikle bantların içinde kalır; ancak nadir durumlarda bantların üzerine çıkabilir veya altına inebilir. Bu olay tek başına bir işlem sinyali olmasa da uç piyasa koşullarına işaret edebilir.
Bir diğer önemli BB kavramı, tüm bantların birbirine iyice yaklaştığı düşük volatilite evresini ifade eden sıkışmadır (squeeze). Sıkışma, gelecekte volatilitenin artabileceğinin bir habercisi olarak kullanılabilir. Aynı şekilde, yüksek volatilite dönemlerini düşük volatilite dönemleri izleyebilir.
Kapanış düşünceleri
İndikatörler veri sunsa da bu verilerin yorumunun son derece öznel olduğunu unutmamak önemlidir. Bu nedenle bir adım geri çekilip kişisel önyargıların karar sürecini etkileyip etkilemediğini düşünmek her zaman faydalıdır. Bir traderın doğrudan alım sinyali olarak gördüğü şey, bir başkası için satış sinyali olabilir.
İndikatörler, çoğu piyasa analiz yöntemi gibi, birbirleriyle veya temel analiz (FA) gibi diğer yöntemlerle birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir.
Teknik analizi (TA) öğrenmenin en iyi yolu ise bol bol pratik yapmaktır.