Qısa xülasə
İndikatorlar təcrübəli texniki analitiklərin əsas silahıdır. Hər oyunçu öz oyun tərzinə ən uyğun aləti seçir və sonra onu ustalıqla istifadə etməyi öyrənir. Kimisi bazarın dinamikasını izləməyi sevir, kimisi isə bazar səs-küyünü süzgəcdən keçirməyə və ya volatilliyi ölçməyə üstünlük verir.
Bəs ən yaxşı texniki indikatorlar hansılardır? Hər treyder sizə fərqli bir cavab verəcək. Bir analitik müəyyən indikatora and içərkən, başqası onu tamamilə rədd edə bilər. Bununla belə, çox populyar olanlar da var: RSI, MA, MACD, StochRSI və BB.
Onların nə olduğunu və necə istifadə edildiyini bilmək istəyirsiniz? Oxumağa davam edin.
Giriş
Treyderlər aktivlərin qiymət dəyişiklikləri barədə daha çox məlumat əldə etmək üçün texniki indikatorlardan istifadə edirlər. Bu indikatorlar cari bazar şəraitində alış və satış siqnallarını və qrafik formasiyalarını asanlıqla aşkar etməyə kömək edir. İndikatorların çoxlu müxtəlif növləri var və onlar gündaxili treyderlər, svinq treyderlər, bəzən hətta uzunmüddətli investorlar tərəfindən geniş istifadə olunur. Bəzi peşəkar analitiklər və təcrübəli treyderlər hətta öz indikatorlarını da yaradırlar. Bu məqalədə hər treyderin bazar analizi alətlər dəstinə daxil ola biləcək ən populyar texniki analiz indikatorlarından bəzilərini qısaca təqdim edirik.
1. Nisbi Güc İndeksi (RSI)
RSI aktivin həddindən artıq alınıb-alınmadığını və ya həddindən artıq satılıb-satılmadığını müəyyən etmək üçün son qiymət dəyişikliklərinin miqyasını ölçən momentum indikatorudur (standart parametr son 14 dövrdür, yəni 14 gün, 14 saat və s.). O, 0 ilə 100 arasında dəyər alan ossilyator şəklində göstərilir.
RSI momentum indikatoru olduğundan qiymət dəyişməsinin sürətini (momentumu) göstərir. Bu o deməkdir ki, qiymət qalxarkən momentum da artırsa, yüksəliş trendi güclüdür və bazara getdikcə daha çox alıcı daxil olur. Əksinə, qiymətlər qalxarkən momentumun zəifləməsi satıcıların tezliklə bazara nəzarəti ələ keçirə biləcəyinə işarə edə bilər.
RSI-nin ənənəvi şərhi belədir: dəyər 70-dən yuxarıdırsa, aktiv həddindən artıq alınıb; 30-dan aşağıdırsa, həddindən artıq satılıb. Buna görə də ekstremal dəyərlər yaxınlaşan trend dönüşünə və ya geri çəkilməyə işarə edə bilər. Lakin bu dəyərləri birbaşa al-sat siqnalı kimi qəbul etmək olmaz. Bir çox digər texniki analiz (TA) metodları kimi RSI də yanlış və ya çaşdırıcı siqnallar verə bilər; buna görə də əməliyyata girməzdən əvvəl digər amilləri də nəzərə almaq həmişə faydalıdır.
2. Hərəkətli Ortalama (MA)
Hərəkətli ortalamalar bazar səs-küyünü süzgəcdən keçirərək və trendin istiqamətini önə çıxararaq qiymət hərəkətini hamarlaşdırır. Keçmiş qiymət məlumatlarına əsaslandığı üçün gecikən indikatordur.
Ən çox istifadə olunan iki hərəkətli ortalama sadə hərəkətli ortalama (SMA və ya MA) və eksponensial hərəkətli ortalamadır (EMA). SMA müəyyən dövrün qiymət məlumatlarının ortalaması hesablanmaqla əldə edilir. Məsələn, 10 günlük SMA son 10 günün orta qiyməti hesablanaraq tapılır. EMA isə ən son qiymət məlumatlarına daha çox çəki verir və bu da onu yaxın dövrdəki qiymət dəyişikliklərinə qarşı daha həssas edir.
Daha əvvəl qeyd etdiyimiz kimi, hərəkətli ortalama gecikən indikatordur: dövr nə qədər uzundursa, gecikmə də bir o qədər böyükdür. Buna görə də 200 günlük SMA son qiymət hərəkətlərinə 50 günlük SMA-dan daha yavaş reaksiya verir.
Treyderlər cari bazar trendini qiymətləndirmək üçün qiymətin müəyyən hərəkətli ortalamalarla münasibətinə tez-tez baxırlar. Məsələn, qiymət uzun müddət 200 günlük SMA-dan yuxarıda qalırsa, bir çox treyder aktivin öküz bazarında olduğunu hesab edir.
Hərəkətli ortalamalardan al-sat siqnalları kimi də istifadə etmək olar. Məsələn, 100 günlük SMA-nın 200 günlük SMA-nın altına enməsi satış siqnalı kimi qiymətləndirilə bilər. Bəs bu kəsişmə tam olaraq nə deməkdir? Son 100 günün orta qiymətinin artıq son 200 günün ortalamasından aşağı olduğunu. Buradakı satış məntiqi belədir: qısamüddətli qiymət hərəkətləri artıq yüksəliş trendini izləmir, deməli, trend tərsinə dönə bilər.
3. Hərəkətli Ortalamaların Yaxınlaşması və Uzaqlaşması (MACD)
MACD iki hərəkətli ortalama arasındakı əlaqəni göstərməklə aktivin momentumunu müəyyən etmək üçün istifadə olunur. O, iki xətdən ibarətdir: MACD xətti və siqnal xətti. MACD xətti 26 dövrlük EMA-nın 12 dövrlük EMA-dan çıxılması ilə hesablanır; siqnal xətti isə MACD xəttinin 9 dövrlük EMA-sıdır. Bir çox qrafik alətləri həmçinin MACD xətti ilə siqnal xətti arasındakı məsafəni göstərən histoqram da təqdim edir.
MACD ilə qiymət hərəkəti arasındakı uyğunsuzluqları (divergensiyaları) izləməklə treyderlər cari trendin gücü barədə təsəvvür əldə edə bilərlər. Məsələn, qiymət qalxarkən MACD düşürsə, bazar tərsinə dönə bilər. Bu halda MACD bizə nə deyir? Qiymət momentum zəifləyərkən qalxır, deməli, geri çəkilmə və ya dönüş ehtimalı yüksəkdir.
Treyderlər bu indikatordan MACD xətti ilə siqnal xəttinin kəsişmələrini tapmaq üçün də istifadə edə bilərlər. Məsələn, MACD xətti siqnal xəttini yuxarı istiqamətdə kəsərsə, bu, alış siqnalına işarə edə bilər. Əksinə, MACD xətti siqnal xəttini aşağı istiqamətdə kəsərsə, bu, satış siqnalı kimi yozula bilər.
MACD momentum ölçüsü kimi adətən RSI ilə birlikdə istifadə olunur, lakin onlar fərqli amilləri ölçür. Birlikdə isə bazara daha əhatəli texniki baxış təqdim etməyi hədəfləyirlər.
4. Stoxastik RSI (StochRSI)
Stoxastik RSI aktivin həddindən artıq alınıb və ya satıldığını müəyyən etmək üçün istifadə olunan momentum ossilyatorudur. Adından da göründüyü kimi, RSI-dən törəmişdir, çünki qiymət məlumatları əvəzinə RSI dəyərləri əsasında hesablanır. O, stoxastik ossilyator düsturunun adi RSI dəyərlərinə tətbiqi ilə yaradılır. Tipik StochRSI dəyərləri 0 ilə 1 (və ya 0 ilə 100) arasında dəyişir.
Daha sürətli və daha həssas olduğu üçün StochRSI şərh edilməsi çətin olan çoxlu siqnallar yarada bilər. Adətən ən faydalı olduğu anlar şkalasının yuxarı və ya aşağı uclarına yaxın olduğu dövrlərdir.
0,8-dən yuxarı StochRSI dəyərləri adətən həddindən artıq alış, 0,2-dən aşağı dəyərlər isə həddindən artıq satış hesab olunur. 0 dəyəri RSI-nin ölçmə dövrü ərzində (standart olaraq adətən 14) ən aşağı səviyyəsinə endiyini göstərir. 1 dəyəri isə RSI-nin ölçmə dövrü ərzində ən yüksək səviyyəsinə çatdığını bildirir.
RSI-nin istifadəsinə bənzər şəkildə, StochRSI-nin həddindən artıq alış və ya satış göstərməsi qiymətin mütləq tərsinə dönəcəyi anlamına gəlmir. StochRSI-də bu, sadəcə RSI dəyərinin (StochRSI-nin törədildiyi dəyərin) son ölçmələrin ekstremal nöqtələrinə yaxın olduğuna işarə edir. StochRSI-nin RSI-dən daha həssas olduğunu və buna görə də daha çox yanlış və ya çaşdırıcı siqnal yaratmağa meyilli olduğunu da unutmamaq lazımdır.
5. Bollinger Zolaqları (BB)
Bollinger zolaqları bazar volatilliyini, həmçinin həddindən artıq alış və satış şəraitini ölçür. Üç xətdən ibarətdir: SMA (orta zolaq) və yuxarı və aşağı zolaqlar. Parametrlər dəyişə bilər, lakin yuxarı və aşağı zolaqlar adətən orta zolaqdan iki standart kənarlaşma məsafəsində yerləşir. Volatillik artdıqca zolaqlar arasındakı məsafə genişlənir, azaldıqca isə daralır.
Ümumiyyətlə, qiymət yuxarı zolağa nə qədər yaxındırsa, qrafikdəki aktiv həddindən artıq alış şəraitinə bir o qədər yaxındır. Əksinə, qiymət aşağı zolağa yaxınlaşdıqca həddindən artıq satış şəraitinə yaxınlaşır. Qiymət əsasən zolaqların daxilində qalır, lakin nadir hallarda onların yuxarısına çıxa və ya aşağısına enə bilər. Bu hadisə özlüyündə ticarət siqnalı olmasa da, ekstremal bazar şəraitinə işarə edə bilər.
Digər mühüm BB anlayışı bütün zolaqların bir-birinə çox yaxınlaşdığı aşağı volatillik mərhələsini ifadə edən sıxılmadır (squeeze). Sıxılma gələcəkdə volatilliyin arta biləcəyinin əlaməti kimi istifadə oluna bilər. Eynilə, yüksək volatillik dövrlərini sakit dövrlər izləyə bilər.
Yekun fikirlər
İndikatorlar məlumat göstərsə də, unutmamaq lazımdır ki, bu məlumatların şərhi olduqca subyektivdir. Buna görə də bir addım geri çəkilib şəxsi önyarğıların qərar qəbulu prosesinə təsir edib-etmədiyini düşünmək həmişə faydalıdır. Bir treyderin açıq alış siqnalı kimi gördüyü şey, başqası üçün satış siqnalı ola bilər.
İndikatorlar, əksər bazar analizi metodları kimi, bir-biri ilə və ya fundamental analiz (FA) kimi digər metodlarla birlikdə istifadə edildikdə ən yaxşı nəticəni verir.
Texniki analizi (TA) öyrənməyin ən yaxşı yolu isə bol-bol məşq etməkdir.