Khái niệm stagflation lần đầu được dùng ở Anh vào năm 1965 để mô tả tình hình kinh tế lúc bấy giờ, rồi trở lại tâm điểm chú ý trong giai đoạn suy thoái sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 và dần trở thành một từ được nhắc tới thường xuyên hơn. Stagflation là thuật ngữ kinh tế ghép từ hai từ "stagnation" (đình trệ) và "inflation" (lạm phát). Nếu đình trệ chỉ tình trạng suy thoái hay co hẹp của nền kinh tế, thì lạm phát là khi đồng tiền mất giá và giá cả leo thang. Việc thị trường đình trệ và đồng tiền mất giá xảy ra cùng lúc chính là lạm phát đình trệ.
Trong những giai đoạn stagflation, thất nghiệp tăng lên — một tình huống bị xem là nghịch lý trong lý thuyết kinh tế. Sở dĩ stagflation bị coi là nghịch lý vì theo các lý thuyết kinh tế, thất nghiệp và tỷ lệ lạm phát có quan hệ nghịch chiều. Khi lạm phát tăng thì thất nghiệp lẽ ra phải giảm, còn khi lạm phát giảm thì thất nghiệp phải tăng. Nhưng ở giai đoạn stagflation, tỷ lệ nghịch ấy không xuất hiện, mà lạm phát và thất nghiệp lại đi cùng chiều với nhau. Cả hai cùng tăng một lúc.
Nguyên nhân của stagflation là gì?
Dù không dễ chỉ ra nguyên nhân một cách rành mạch, tình trạng stagflation có thể bắt nguồn từ nhiều lý do khác nhau. Có những nhà kinh tế cho rằng một trong các ví dụ đầu tiên về stagflation chính là cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970. Theo đó, có ý kiến cho rằng sau khủng hoảng dầu mỏ, các nước xuất khẩu dầu đã nâng giá dầu và vì thế stagflation xảy ra. Trong số các quan điểm này còn có nhận định rằng chính đợt tăng giá dầu ấy đã gây ra suy thoái trên phạm vi toàn cầu. Suy thoái là tình trạng tăng trưởng kinh tế rơi xuống mức âm.
Giá dầu tăng được cho là sẽ kéo theo chi phí sản xuất của các mặt hàng liên quan đến dầu mỏ đi lên. Người ta cho rằng chi phí sản xuất tăng làm nguồn cung co lại dù nhu cầu không hề giảm. Vì vậy, lạm phát cũng có thể tăng theo. Chi phí sản xuất tăng khiến sản lượng giảm, và mức giảm này có thể xem là một yếu tố nữa làm thất nghiệp tăng lên. Thất nghiệp tăng lại có thể là một trong những yếu tố khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Stagflation tác động thế nào tới người tiêu dùng và nhà sản xuất?
Stagflation làm chi phí sản xuất tăng, và chi phí sản xuất tăng có thể đẩy nhà sản xuất tới chỗ phải cắt giảm chi phí. Kết cục là thị trường lao động có thể rơi vào trạng thái đình trệ. Có thể thấy phần chi phí tăng thêm — thứ làm thất nghiệp đi lên — được phản ánh vào giá thành phẩm đến tay người tiêu dùng, khiến họ phải đối mặt với mức giá cao hơn. Trong những giai đoạn stagflation, người tiêu dùng vốn đã giảm sức mua vì thất nghiệp tăng và giá cả leo thang có thể phải hứng chịu lạm phát, và lạm phát ấy có thể tăng nhanh hơn dự kiến.
Stagflation và nguồn cung giới hạn của Bitcoin
Một đợt stagflation có thể tác động thế nào tới thế giới tiền mã hóa là chủ đề khác cũng đáng bàn. Nói riêng về Bitcoin, có lẽ sẽ hữu ích nếu nhắc lại vài đặc điểm cơ bản của nó.
Bitcoin là một kho lưu trữ giá trị nổi tiếng với mức lạm phát thấp. Số lượng Bitcoin đang lưu hành và có thể lưu hành trên thị trường bị giới hạn ở 21 triệu đơn vị. Nguồn cung giới hạn cùng khả năng kiểm soát cung ở mức cao là một trong những đặc điểm giúp Bitcoin tránh được lạm phát cao.
Block khởi đầu là block đầu tiên được tạo ra trên blockchain, và 50 Bitcoin đã được sinh ra làm phần thưởng block. Phần thưởng block của Bitcoin là số Bitcoin mới được trao cho thợ đào ứng với mỗi block họ xử lý thành công trên mạng lưới blockchain. Việc lượng Bitcoin mới sinh ra sau mỗi khoảng 10 phút bị giảm một nửa theo những chu kỳ nhất định được gọi là Block Reward Halving. Phần thưởng giảm một nửa sau mỗi 210.000 block, tức khoảng bốn năm một lần. Phần thưởng block ban đầu giảm còn 25 BTC vào ngày 28/11/2012, còn 12,5 BTC vào ngày 9/7/2016, và còn 6,25 BTC sau đợt halving ngày 11/5/2020.
Cơ chế giảm nửa phần thưởng block được Satoshi Nakamoto thiết kế để bù lại lạm phát, qua đó cắt bớt lượng Bitcoin được tạo ra. Nhờ bản chất phi tập trung của mạng lưới Bitcoin, đợt halving diễn ra độc lập với mọi cá nhân và tổ chức, không cần đàm phán, không cần một chính quyền nào hay quyết định của bất kỳ cơ quan trung ương nào.