Trading trông có vẻ thật đơn giản. Suy cho cùng, giá chỉ có thể lên hoặc xuống, nên bạn chỉ cần chọn đúng hướng, rồi ngồi thư giãn chờ tiền chảy vào tài khoản, đúng không? Thực ra thì không hẳn.
Thế giới trading có thể đầy bất ngờ với những ai ôm nhiều tham vọng nhưng lại chuẩn bị quá ít. Khi chuẩn bị kém, bạn sẽ không nhận ra rằng những sai lầm trong giao dịch đều là một phần của quá trình học hỏi, và chính chúng có thể tôi luyện bạn thành một trader thành công.
Huyền thoại Phố Wall Martin Schwartz đã chia sẻ cả những thăng trầm trong sự nghiệp giao dịch lẫy lừng của mình qua cuốn sách "Pit Bull: Lessons from Wall Street's Champion Day Trader". Với phong cách bốc lửa quen thuộc, ông kể lại chuyện mình mất 10.000 USD chỉ trong vài giờ sau khi vào lệnh đầu tiên trong đời.
Nhưng điều đặc biệt của cuốn sách này là cách Schwartz thẳng thắn mổ xẻ những sai lầm giao dịch mình từng mắc phải, nhất là thời mới chân ướt chân ráo bước vào nghề. Ông kể chi tiết cách mình học hỏi và sửa từng sai lầm đó, và phần còn lại đã trở thành lịch sử khi ông vươn lên thành một trong những trader giỏi và nổi tiếng nhất thế giới.
Cuốn sách của Schwartz là tài liệu tham khảo hữu ích và thực tế về những sai lầm giao dịch phổ biến nhất. Và chắc chắn rằng hầu hết trader — nếu không muốn nói là tất cả — đều đã từng hoặc đang mắc những lỗi tương tự vào lúc này hay lúc khác.
Mắc sai lầm là điều tất yếu trên hành trình của mỗi trader. Dù bạn mới bước vào nghề hay đã giao dịch trên thị trường nhiều năm, khả năng cao là bạn vẫn sẽ phạm phải một số lỗi phổ biến.
Có những sai lầm đắt giá hơn những sai lầm khác. Và sự thật là có một vài lỗi rất khó để tự thừa nhận. Với một số trader, việc phớt lờ một sai lầm rồi lặp đi lặp lại nó có thể là ranh giới giữa việc trở thành trader thành công hay trader thua lỗ.
Để hỗ trợ tốt hơn cho cả trader mới lẫn trader kỳ cựu, chúng tôi đã tổng hợp danh sách những sai lầm giao dịch phổ biến nhất:
1. Giao dịch mà không có kế hoạch
Bạn đã có kế hoạch giao dịch chưa? Nếu chưa, đây là lúc bạn cần một bản kế hoạch, và điểm khởi đầu tốt nhất là tự hỏi vì sao mình giao dịch.
Có phải vì bạn muốn kiếm thêm chút thu nhập bên cạnh công việc chính? Bạn muốn biến nó thành sự nghiệp? Hay đơn giản chỉ là thử cho biết? Dù lý do là gì, mục tiêu của bạn sẽ định hướng cách bạn giao dịch.
Hãy nghĩ kỹ xem bạn thực sự muốn đạt được gì từ trading, rồi vạch ra con đường để đạt được nó. Cân nhắc quỹ thời gian bạn có thể dành cho giao dịch, kiểu giao dịch bạn muốn theo đuổi (ví dụ khối lượng lớn, lợi nhuận mỏng), và liệu vốn kiến thức hiện tại đã đủ hay bạn cần đầu tư thời gian tự trau dồi thêm.
2. Giao dịch quá nhiều, quá sớm
Vì trading có tiềm năng sinh lời, cám dỗ — đặc biệt với trader mới — là đẩy mọi giới hạn với hy vọng kiếm lợi nhuận lớn hơn, nhanh hơn.
Thế nhưng, lao vào lệnh quá hăng — dù về khối lượng hay giá trị — chỉ khiến mức độ rủi ro của bạn tăng lên. Nếu vung tay quá trán và mọi thứ đi ngược lại, bạn có thể bị hất văng khỏi thị trường trước cả khi kịp làm quen với nó. Quá nhiều người bước vào thị trường với suy nghĩ rằng nó sẽ đưa họ đến hàng triệu đô trong chớp mắt.
Thực tế, trading không phải kiểu trò chơi mà bạn thảnh thơi ném vào ít tiền rồi thu về của cải vô tận — cần rất nhiều kỹ năng và kiên nhẫn mới có thể tiến gần đến những đỉnh cao đó.
Hãy xây dựng từ từ và đều đặn. Thử nghiệm với tài khoản demo trước, rồi khi mở tài khoản thật với tiền thật, hãy nạp một khoản nhỏ và giao dịch ở một vài thị trường để cảm nhận cuộc chơi. Tiền hoàn toàn có thể kiếm được từ thị trường forex, chỉ số hay hàng hóa, nhưng hiếm khi đến từ vài lệnh chớp nhoáng.
Càng dành nhiều thời gian cho giao dịch, bạn càng giỏi lên, mọi thứ càng trở nên dễ dàng hơn, và càng nhiều cơ hội kiếm lời sẽ tự lộ diện.
3. Giao dịch theo cảm xúc
Ai cũng từng trải qua cảm giác thăng hoa khi đang vào phong độ và thấy mình không thể sai. Trong trading, đó thường là lúc bạn có một chuỗi lệnh thắng liên tiếp và cảm thấy mình đã làm chủ cuộc chơi. Nhưng mọi chuỗi may mắn rồi cũng đến hồi kết, và điều quan trọng cần nhớ là suy cho cùng, đó là tiền của bạn đang được đặt cược.
Hào hứng với trading là điều tốt, và sự tự tin luôn đáng hoan nghênh, nhưng đừng để cảm xúc chi phối hành vi giao dịch và đẩy bạn vào những vị thế mà bình thường bạn sẽ không bao giờ vào.
Hãy học cách kiềm chế cảm xúc. Trước khi bấm nút vào lệnh, hãy lùi lại nửa bước và cố nhìn nhận nó một cách khách quan. Lệnh này có khớp với hệ thống của bạn không? Bạn vào lệnh dựa trên dữ liệu vững chắc hay chỉ là linh cảm? Bạn sẽ phản ứng thế nào nếu lệnh đi ngược hướng?
Hãy xây dựng một bộ tín hiệu cảnh báo giúp bạn tự bảo vệ mình khỏi việc đầu tư quá nhiều cảm xúc.
4. Đoán mò
Nếu bạn vào lệnh mà không hề chuẩn bị gì, bạn thực ra không phải là trader.
Thật vậy, giao dịch mà không bỏ chút công sức nào để học hỏi hay hiểu cách thị trường vận hành thì chẳng khác gì bước vào sòng bạc, ném ít tiền lên bàn roulette rồi cầu may. Đúng là trading luôn có yếu tố khó lường và biến động cố hữu, nhưng khi dành thời gian học và hiểu cách thị trường hoạt động, bạn sẽ hình dung được kiểu giao dịch nào phù hợp nhất với mình.
Hãy tự trang bị kiến thức và chuẩn bị kỹ trước mỗi lệnh.
5. Không dùng lệnh stop-loss
Giao dịch mà không dùng stop-loss chẳng khác gì lái xe không phanh. Quá nguy hiểm.
Vậy mà bất chấp điều đó, rất nhiều trader vẫn giao dịch không dùng công cụ hữu ích này. Và thường thì kết cục là những khoản lỗ đau đớn. Những khoản lỗ vô nghĩa và hoàn toàn có thể tránh được.
Nếu dùng stop-loss đúng cách, bạn có thể tránh sa lầy quá sâu vào một vị thế thua lỗ.
Dù bạn đặt stop-loss "cứng" ngay khi vào lệnh, hay giữ một mức stop-loss "mềm" trong đầu khi giao dịch, bạn vẫn sẽ ở vị thế tốt hơn nếu coi nó là một phần trong quản trị rủi ro của mình. Chỉ cần nhớ rằng stop-loss mềm phù hợp hơn với các trader dày dạn đã có kinh nghiệm với những thị trường này.
6. Vào vị thế quá lớn
Không thể phủ nhận sức hút của một lệnh thắng đậm luôn thường trực trong tâm trí mọi trader. Và cám dỗ vào một vị thế thật lớn (vì đinh ninh nó sẽ thắng) luôn hiện hữu.
Nhưng như đã được chứng minh không biết bao nhiêu lần, đặt vị thế quá lớn vào một lệnh có thể rất nguy hiểm. Không có gì đảm bảo lệnh sẽ đi theo hướng bạn muốn. Vì thế, nếu bạn mạo hiểm một nửa số vốn vào một lệnh duy nhất và lệnh đó quay lưng lại với bạn, vốn giao dịch của bạn sẽ hao hụt nghiêm trọng.
Hơn nữa, nó còn có thể để lại cái giá tâm lý rất lớn cho bạn với tư cách một trader.
7. Mở quá nhiều vị thế
Dù có vô số thị trường để giao dịch và cơ hội xuất hiện liên tục, việc mở quá nhiều vị thế cũng có thể gây hại cho giao dịch của bạn.
Trừ khi bạn có một hệ thống giao dịch tự động vững chắc tự vào lệnh thay bạn, việc theo dõi quá nhiều vị thế chắc chắn sẽ gây rối trí và rủi ro cao.
Hãy nhớ bộ não con người chỉ xử lý được một lượng thông tin giới hạn tại một thời điểm. Và sự chú tâm cần thiết cho mỗi lệnh đồng nghĩa bạn chỉ có thời gian và sự tập trung hạn chế dành cho từng lệnh.
Nếu bạn mở quá nhiều vị thế cùng lúc mà không có hệ thống tự động phù hợp để giám sát, khả năng cao là một phần trong số đó sẽ thất bại.
Vì vậy, mỗi lần giao dịch, hãy để ý số lệnh bạn đang mở. Tốt nhất là tập trung vào một hai lệnh trước — vào rồi thoát chúng — sau đó mới bắt đầu lại nếu có cơ hội giao dịch khác xuất hiện.
Khi bạn có một hệ thống giao dịch được định nghĩa rõ ràng, việc sàng lọc các cơ hội xuất hiện và chọn ra những cơ hội tốt nhất sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.
8. Lạm dụng đòn bẩy
Khả năng dùng đòn bẩy là một trong những sức hút chính của các thị trường như forex, dầu, chỉ số, kim loại quý và CFD tiền mã hóa. Đòn bẩy cho phép bạn giao dịch một vị thế lớn hơn nhiều dù vốn giao dịch khiêm tốn hơn.
Nhưng dĩ nhiên, đòn bẩy là con dao hai lưỡi. Nó khuếch đại cả lệnh thắng lẫn lệnh thua.
Một trong những tội lỗi kinh điển của trader — đặc biệt là những người chưa hiểu tường tận cách đòn bẩy vận hành — là dùng mức đòn bẩy quá cao. Một số người chỉ nhìn thấy khoản thắng tiềm năng mà bỏ qua khoản lỗ tiềm tàng.
Nếu bạn dùng đòn bẩy cao và lệnh quay lưng lại với bạn, hậu quả có thể là vốn giao dịch bị quét sạch hoàn toàn.
Do đó, cách dùng đòn bẩy khôn ngoan nhất là bắt đầu từ mức thấp. Hãy thử dùng mức đòn bẩy thấp nhất mà nhà cung cấp dịch vụ giao dịch của bạn đưa ra. Khi đã thoải mái hơn với cách đòn bẩy hoạt động, bạn có thể tăng dần mức đòn bẩy nếu muốn.
Điều cần nhớ là dù có những mức đòn bẩy rất cao được chào mời — đòn bẩy có thể dao động từ 10:1, 50:1, 100:1, 200:1 đến 400:1 tùy khu vực — không có nghĩa là bạn phải dùng mức cao nhất có thể.
Như câu nói quen thuộc: phải học đi trước khi học chạy.
9. Revenge trading — giao dịch trả thù
Bạn có ghét cảm giác thua lỗ không? Và bạn có muốn lao ngay lại vào thị trường, vào thêm một lệnh nữa để chứng minh mình có thể thắng?
Đó chính xác là lối tư duy đằng sau revenge trading. Bạn muốn gỡ gạc. Bạn muốn chứng minh mình là người chiến thắng.
Nhưng phần lớn thời gian, giao dịch trả thù mang lại nhiều đau đớn hơn là lợi nhuận.
Hãy ngẫm điều này một chút. Khi bạn lao vào một lệnh trả thù, gần như chắc chắn bạn không ở trạng thái cảm xúc tốt nhất. Nhiều khả năng bạn vẫn đang sôi máu hoặc quá căng thẳng để đưa ra một quyết định giao dịch sáng suốt. Và hầu như chắc chắn bạn chưa thực sự phân tích lệnh tiếp theo — liệu nó có tiềm năng tốt hay không.
Vì vậy, điều tốt nhất bạn có thể làm với revenge trading là tuyệt đối không dính vào nó.
Nếu bạn vừa có một lệnh thua hay một chuỗi thua lỗ, khôn ngoan hơn là lùi lại và phân tích xem điều gì đã sai.
Thị trường có quá nhiễu loạn để giao dịch ngay từ đầu không? Phân tích ban đầu của bạn sai ở đâu?
Trong hầu hết trường hợp, nếu không muốn nói là mọi trường hợp, tốt nhất hãy tránh xa các lệnh trả thù bằng mọi giá.
10. Để lệnh đang lãi biến thành lệnh lỗ
Nếu bạn đang mắc lỗi này, bạn không hề cô đơn. Ngay cả những tay chơi sừng sỏ cũng phạm phải sai lầm giao dịch phổ biến này.
Đã bao nhiêu lần bạn canh điểm vào hoàn hảo, nhìn thấy khoản lãi tạm tính đẹp đẽ, để rồi chứng kiến nó tan biến bởi một cú đảo chiều gắt? Tôi cá là không chỉ một lần.
Để một lệnh đẹp hóa xấu là sai lầm nghiêm trọng hàng đầu bạn có thể mắc khi giao dịch trên thị trường tài chính, nhưng vẫn có lý do để hy vọng.
Cách sửa lỗi này tốt nhất là lập kế hoạch. Bạn phải biết mình sẽ thoát ở đâu trước khi vào lệnh. Hơn nữa, bạn nên có nhiều lý do khác nhau để thoát lệnh.
Hãy xây dựng một bộ quy tắc thoát lệnh đa dạng cho phép bạn đạt mục tiêu từ lệnh đó — dù nó có diễn ra đúng như kỳ vọng hay không. Bạn có thể kết hợp:
Các mức chốt lời
- Trailing stop rộng (cho thị trường có xu hướng)
- Trailing stop chặt (cho những cú bứt tốc nhanh chóng hụt hơi)
- Stop theo tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận (khi giá tiến gần mục tiêu chốt lời)
Bạn cũng có thể thoát lệnh từng phần. Chốt một phần vị thế khi thị trường trao cơ hội, chốt thêm một chút khi giá tiếp tục chạy, và giữ lại một phần cho những cú thắng lớn. Cách tiếp cận này sẽ giúp đường cong vốn của bạn mượt mà hơn.
11. Không ghi chép giao dịch vào nhật ký
Dùng nhật ký giao dịch là một phần rất căn bản để trở thành trader thành công. Nó không chỉ đơn giản là ghi lại điểm vào và thoát của các lệnh có lãi, mà đòi hỏi nhiều thông tin và sự chú tâm hơn thế.
Nhật ký giao dịch của bạn nên bao gồm tất cả các lệnh: lệnh tốt, lệnh xấu, và cả những lệnh thực sự thảm họa.
Một số loại thông tin nên được ghi lại trong nhật ký giao dịch gồm:
- ngày và thời điểm vào lệnh
- công cụ được giao dịch
- ảnh chụp màn hình thiết lập biểu đồ lúc vào lệnh
- khối lượng vị thế
- suy nghĩ và lập luận của bạn khi vào lệnh
Khi có nhật ký giao dịch trong tay, bạn có thể quay lại xem xét cả những lệnh thành công lẫn những lệnh chưa thành công, từ đó tìm ra những điểm trong phương pháp giao dịch mà bạn có thể cải thiện.
12. Quên mất khung thời gian đầu tư của mình
Đầu tư mà không xác định khung thời gian có thể khiến bạn chuốc lấy thất bại. Bởi mọi khoản đầu tư đều thuộc dạng dài hạn hoặc ngắn hạn, và tỷ suất sinh lời sẽ khác nhau tùy theo độ dài khoản đầu tư của bạn.
Ví dụ, những cổ phiếu thể hiện xuất sắc trong giai đoạn dài nhưng kém hơn trong giai đoạn ngắn có thể đáng nắm giữ khi bạn đang tính đến quỹ hưu trí.
Khi hiểu rõ khung thời gian của mình, bạn có thể ghép đúng loại khoản đầu tư vào danh mục.
13. Không dám chấp nhận thua lỗ
Nhiều trader mang ảo tưởng rằng mình không thể phạm sai lầm như các chuyên gia đầu tư, nhưng điều đó hoàn toàn không đúng.
Nếu bạn đã nhảy vào một lệnh mà chưa thẩm định kỹ càng, hoặc bạn là nhà đầu tư dài hạn và danh mục bỗng lao dốc, hãy chấp nhận điều đã xảy ra và bước tiếp, thay vì để lòng kiêu hãnh điều khiển phong cách giao dịch và ôm khư khư những vị thế thua lỗ lâu hơn.
Luôn luôn còn ngày mai và cơ hội giao dịch khác. Hãy học từ những khoản lỗ trong quá khứ để tiếp tục mài giũa kỹ năng trên con đường trở thành trader thành công.
14. Chạy theo đám đông
Chạy theo đám đông là sai lầm giao dịch điển hình khi các trader non kinh nghiệm mù quáng đi theo tâm lý bầy đàn, để rồi mắc kẹt trong những lệnh bất lợi.
Điều quan trọng với trader mới là suy nghĩ về phong cách giao dịch của riêng mình khi ra quyết định, để không nhảy theo trào lưu mà chưa tự nghiên cứu và chưa hiểu vì sao nó có thể tốt cho mình. Nếu bạn vào lệnh chỉ vì bắt chước người khác, không thực hiện bất kỳ phân tích kỹ thuật hay cơ bản nào, và lệnh thua, bạn chỉ có thể trách chính mình.
15. Giao dịch nhiều thị trường cùng một lúc
Trader thiếu kinh nghiệm có thể nhảy từ thị trường này sang thị trường khác — từ forex sang chỉ số, từ tiền mã hóa sang hàng hóa. Đây là sai lầm phổ biến và có thể dẫn đến giao dịch quá đà cùng những khoản lỗ nặng nề.
Hiểu sâu một thị trường là điều quan trọng với trader ở mọi trình độ, để các quyết định giao dịch dựa trên dữ kiện thay vì linh cảm hay cảm xúc. Trước khi mở rộng, khôn ngoan nhất là nắm vững một thị trường và tích lũy kinh nghiệm giao dịch quý giá, thay vì lao vào nhiều thị trường cùng lúc.
Lời kết
Trading là một hành trình gian nan, và thường cần thời gian để tìm ra điều gì phù hợp với bạn. Nhưng nếu bạn tránh được những sai lầm giao dịch phổ biến này ngay từ khi bắt đầu hành trình trên thị trường tài chính, đường cong học tập của bạn sẽ êm ả hơn rất nhiều.
Điều quan trọng là chúng ta hiểu được những thiên kiến của chính mình cũng như cách chúng len lỏi vào lối giao dịch, để có cơ hội kiểm soát chúng một cách phù hợp. Toàn bộ thông tin này được nêu ra nhằm giúp trader nhìn rõ hơn những cạm bẫy thường gặp, để có thể né tránh chúng trên chặng đường phía trước.
Hãy nhớ, sai lầm giao dịch là một phần của hành trình và bạn sẽ không thể tránh hết được. Từ những vấp ngã ấy sẽ rút ra bài học — hãy dùng chúng để hoàn thiện bản thân và tiến gần thêm một bước đến việc trở thành một trader xuất sắc.