Hərəkətli Ortalamaların Yaxınlaşması və Uzaqlaşması (MACD) indikatoru texniki təhlildə (TA) treyderlərin geniş istifadə etdiyi ossilyator növüdür. MACD hərəkətli ortalamalar vasitəsilə səhmin, kriptovalyutanın və ya digər ticarət edilə bilən aktivin momentumunu ölçən trend izləyici alətdir.
1970-ci illərin sonunda Gerald Appel tərəfindən hazırlanan MACD artıq baş vermiş qiymət hərəkətlərini izləyir və buna görə də geciken indikatorlar sırasına daxildir (siqnallarını keçmiş məlumatlara və ya keçmiş qiymət davranışına əsaslandırır). MACD bazar dinamikasını və potensial qiymət trendlərini ölçmək üçün istifadə olunur; bir çox treyder onunla mümkün giriş və çıxış nöqtələrini müəyyənləşdirir.
MACD-nin mexanizminə keçməzdən əvvəl hərəkətli ortalama anlayışını başa düşmək vacibdir. Hərəkətli ortalama (MA) sadəcə müəyyən dövr ərzində əvvəlki məlumatların orta dəyərini göstərən xəttdir. Hərəkətli ortalamalar maliyyə bazarlarında texniki təhlilin ən populyar indikatorları sırasındadır və iki növə bölünür: sadə hərəkətli ortalamalar (SMA) və eksponensial hərəkətli ortalamalar (EMA). SMA bütün məlumat nöqtələrini bərabər çəkiləndirdiyi halda, EMA ən son məlumata (sonuncu qiymətə) üstünlük verir.
MACD necə işləyir
MACD indikatoru iki eksponensial hərəkətli ortalamanın (EMA) bir-birindən çıxılması ilə əsas xətti (MACD xətti) formalaşdırır; sonra bu xəttin EMA-sı hesablanır və siqnal xətti alınır.
Bundan əlavə MACD histoqramı var. MACD histoqramı bu iki xətt arasındakı fərqə əsasən hesablanır. Histoqram digər iki xəttlə birlikdə mərkəz xəttin (sıfır xətti də deyilir) üstündə və altında dalğalanır.
Nəticədə MACD indikatoru sıfır xətti ətrafında hərəkət edən üç elementdən ibarətdir:
MACD xətti (1): momentumun artdığını, yoxsa azaldığını (bazar trendini) müəyyən etməyə kömək edir. İki eksponensial hərəkətli ortalamanın (EMA) fərqi kimi hesablanır.
Siqnal xətti (2): MACD xəttinin EMA-sıdır (adətən 9 dövrlük EMA). Siqnal xətti ilə MACD xəttinin birlikdə təhlili mümkün dönüşləri və ya giriş-çıxış nöqtələrini müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Histoqram (3): MACD və siqnal xətlərinin divergensiya və konvergensiyasının qrafik təsviri. Başqa sözlə, histoqram iki xətt arasındakı fərqdən əldə olunur.
MACD xətti
Adətən eksponensial hərəkətli ortalama aktivin bağlanış qiyməti üzərindən hesablanır və iki EMA-nın dövrü çox vaxt 12 (sürətli) və 26 (yavaş) təyin edilir. Dövr müxtəlif şəkildə seçilə bilər (dəqiqə, saat, gün, həftə, ay), lakin bu məqalə günlük parametrlərə fokuslanır. Bununla belə, MACD indikatoru fərqli ticarət strategiyalarına uyğunlaşdırıla bilər.
Standart zaman çərçivəsində MACD xətti 12 günlük EMA-dan 26 günlük EMA-nın çıxılması ilə hesablanır.
MACD xətti = 12 günlük EMA - 26 günlük EMA
Qeyd edildiyi kimi, MACD xətti mərkəz xəttin kəsişməsi ilə ifadə olunan sıfır xəttinin üstündə və altında salınır. Beləliklə, 12 və 26 günlük EMA-lar bir-birinə nisbətdə mövqe dəyişdikdə treyderləri xəbərdar edir.
Siqnal xətti
Standart siqnal xətti əsas xəttin 9 günlük EMA-sı kimi hesablanır və buna görə də onun əvvəlki hərəkətləri barədə əlavə məlumat verir.
Siqnal xətti = MACD xəttinin 9 günlük EMA-sı
MACD xətti ilə siqnal xəttinin kəsişmələri həmişə dəqiq olmasa da, bu hadisələr adətən trend dönüşü siqnalı kimi şərh edilir — xüsusən MACD qrafikinin uc nöqtələrində (sıfır xəttindən xeyli yuxarıda və ya xeyli aşağıda) baş verdikdə.
MACD histoqramı
Histoqram sadəcə MACD xətti ilə siqnal xəttinin nisbi hərəkətinin vizual qeydidir. Hesablanması çox sadədir: birini digərindən çıxmaq kifayətdir.
MACD histoqramı = MACD xətti - siqnal xətti
Qrafikə üçüncü hərəkətli xətt əlavə etmək əvəzinə histoqram sütunlardan ibarətdir; bu da onu oxumağı və qavramağı asanlaşdırır. Nəzərə alın ki, histoqramdakı sütunların aktivin ticarət həcmi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.
MACD parametrləri
Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, MACD-nin standart parametri 12, 26 və 9 dövrlük EMA-lara əsaslanır, yəni MACD (12, 26, 9). Lakin bəzi texniki analitiklər və qrafik mütəxəssisləri indikatoru öz ticarət metoduna uyğunlaşdırmaq üçün bu dövrləri dəyişir. Məsələn, ənənəvi maliyyə bazarlarında MACD (5, 35, 5) çox vaxt daha uzun zaman çərçivələri (həftəlik və ya aylıq qrafiklər) ilə birlikdə istifadə olunur.
Qeyd etmək lazımdır ki, kriptovalyuta bazarının yüksək volatilliyi səbəbindən MACD indikatorunun həssaslığını artırmaq riskli ola bilər, çünki bu, daha çox yalan siqnala və yanıldıcı məlumata gətirib çıxarır.
MACD qrafiklərini necə oxumalı
Adından da göründüyü kimi, hərəkətli ortalamaların yaxınlaşması və uzaqlaşması indikatoru hərəkətli ortalamalar arasındakı əlaqəni izləyir. Bu əlaqə konvergensiya və ya divergensiya kimi təsvir edilir: xətlər bir-birinə yaxınlaşdıqda konvergensiya, uzaqlaşdıqda divergensiya yaranır.
Bununla belə, MACD-nin əsl siqnalları kəsişmələrlə bağlıdır: MACD xətti mərkəz xəttin üstünə qalxdıqda və ya altına düşdükdə (mərkəz xətt kəsişməsi), yaxud siqnal xəttinin üstünə qalxdıqda və ya altına düşdükdə (siqnal xətti kəsişməsi).
Unutmayın ki, mərkəz xətt və siqnal xətti kəsişmələri dəfələrlə baş verə və çoxlu yalan, yanıldıcı siqnal yarada bilər — xüsusən kriptovalyutalar kimi volatil aktivlərdə. Buna görə yalnız MACD indikatoruna arxalanmayın.
Mərkəz xətt kəsişmələri
Mərkəz xətt kəsişməsi MACD xətti müsbət və ya mənfi zonaya keçdikdə baş verir. Mərkəz xətti yuxarı istiqamətdə kəsdikdə müsbət MACD 12 günlük EMA-nın 26 günlük EMA-dan yuxarıda olduğunu göstərir. Əksinə, MACD xətti mərkəz xəttin altına düşdükdə MACD mənfidir, yəni 26 günlük ortalama 12 günlük ortalamadan yuxarıdadır. Başqa sözlə, müsbət MACD xətti daha güclü yüksəliş momentumuna, mənfi MACD xətti isə daha güclü eniş momentumuna işarə edir.
Siqnal xətti kəsişməsi
Treyderlər adətən MACD xəttinin siqnal xəttini yuxarı istiqamətdə kəsməsini potensial alış imkanı (giriş nöqtəsi) kimi şərh edirlər. MACD xətti siqnal xəttini aşağı istiqamətdə kəsdikdə isə bunu satış imkanı (çıxış nöqtəsi) sayırlar.
Siqnal kəsişmələri faydalı ola bilər, amma həmişə etibarlı deyil. Riski azaltmaq üçün onların qrafikdəki mövqeyini də nəzərə almağa dəyər. Məsələn, kəsişmə alışa işarə edirsə, lakin MACD xətti mərkəz xəttin altındadırsa (mənfi dəyər), bazar şəraiti hələ də eniş meylli sayıla bilər. Əksinə, siqnal xətti kəsişməsi mümkün satış nöqtəsinə işarə edir, amma MACD xətti müsbətdirsə (sıfır xəttindən yuxarıda), bazar yüksəliş meylli qala bilər. Bu halda geniş trendi nəzərə alsaq, satış siqnalını izləmək daha risklidir.
MACD və qiymət divergensiyaları
Mərkəz xətt və siqnal xətti kəsişmələri ilə yanaşı, MACD qrafiki indikator ilə aktivin qiymət hərəkəti arasındakı divergensiyalar haqqında da məlumat verə bilər.
Məsələn, kriptovalyutanın qiyməti daha yüksək zirvə qurarkən MACD daha aşağı zirvə qurursa, eniş (bearish) divergensiyası yaranır; bu, qiymət artımına baxmayaraq, yüksəliş momentumunun (alış təzyiqinin) əvvəlki qədər güclü olmadığını göstərir. Eniş divergensiyaları çox vaxt qiymət dönüşlərindən əvvəl gəldiyi üçün adətən satış imkanı kimi şərh edilir.
Əksinə, MACD xətti yüksələn iki dib qurarkən aktivin qiyməti enən iki dib qurursa, bu, yüksəliş (bullish) divergensiyası sayılır; qiymət düşməsinə baxmayaraq alış təzyiqi artır. Bu, qısamüddətli dibə (enişdən yüksəlişə dönüşə) işarə edə bilər.
Yekun fikirlər
Hərəkətli ortalamaların yaxınlaşması və uzaqlaşması ossilyatoru texniki təhlilin ən faydalı alətlərindən biridir — həm istifadəsi sadə olduğu, həm də bazar trendlərini və momentumu aşkarlamaq üçün kifayət qədər güclü olduğu üçün.
Bununla belə, əksər TA indikatorları kimi MACD də həmişə dəqiq deyil və çoxlu yalan, yanıldıcı siqnal verə bilər — xüsusən volatil aktivlərdə, zəif trendlərdə və ya yan qiymət hərəkətlərində. Buna görə bir çox treyder riski azaltmaq və siqnalı təsdiqləmək üçün MACD-ni RSI kimi digər indikatorlarla birlikdə istifadə edir.