Giới thiệu
Biểu đồ nến là một trong những công cụ kỹ thuật được dùng rộng rãi nhất để phân tích các mô hình giá. Trong nhiều thế kỷ, trader và nhà đầu tư đã dùng chúng để tìm những mô hình có thể chỉ ra hướng đi của giá. Bài viết này điểm qua một số mô hình nến phổ biến nhất kèm ví dụ minh họa.
Nếu bạn đã sẵn sàng bắt đầu đọc biểu đồ nến, hãy xem qua Hướng dẫn đọc biểu đồ nến cho người mới.
Cách sử dụng mô hình nến
Trader có thể dùng rất nhiều mô hình nến để xác định các vùng đáng chú ý trên biểu đồ. Chúng phù hợp với day trading, swing trading và cả giao dịch vị thế dài hạn. Trong khi một số mô hình nến có thể cho thấy sự cân bằng giữa bên mua và bên bán, những mô hình khác có thể báo hiệu đảo chiều, tiếp diễn hoặc lưỡng lự.
Điều quan trọng cần lưu ý là bản thân mô hình nến không nhất thiết là tín hiệu mua hay bán, mà là một cách quan sát cấu trúc thị trường và một chỉ dấu tiềm năng về cơ hội sắp tới. Vì vậy, luôn hữu ích khi nhìn mô hình trong bối cảnh: bối cảnh của mô hình kỹ thuật trên biểu đồ, môi trường thị trường rộng hơn và các yếu tố khác.
Do đó, giống mọi công cụ phân tích thị trường khác, mô hình nến hữu dụng nhất khi được kết hợp với các phương pháp khác như phương pháp Wyckoff, lý thuyết sóng Elliott và lý thuyết Dow. Nó cũng có thể được dùng cùng các công cụ phân tích kỹ thuật (TA) như đường xu hướng, đường trung bình động, chỉ số sức mạnh tương đối (RSI), Stochastic RSI, dải Bollinger, mây Ichimoku, parabolic SAR hay MACD.
Các mô hình đảo chiều tăng giá
Nến búa (Hammer)
Một cây nến với râu dưới dài nằm ở đáy của xu hướng giảm, trong đó râu dưới dài ít nhất gấp đôi thân nến.
Nến búa cho thấy dù áp lực bán lớn, phe bò vẫn một lần nữa đẩy giá lên gần mức mở cửa. Nến búa có thể đỏ hoặc xanh, nhưng nến búa xanh có thể báo hiệu phản ứng tăng giá mạnh hơn.
Nến búa ngược (Inverted hammer)
Còn gọi là búa ngược, nó tương tự nến búa nhưng có râu dài phía trên thân thay vì phía dưới. Giống nến búa, râu trên phải dài ít nhất gấp đôi thân nến.
Nến búa ngược xuất hiện ở đáy xu hướng giảm, có thể báo hiệu khả năng đảo chiều đi lên. Râu trên cho thấy giá đã ngừng đà giảm liên tục, dù cuối cùng bên bán vẫn kéo được giá xuống gần mức mở cửa. Điều này có thể có nghĩa là bên mua sắp kiểm soát thị trường.
Ba chàng lính trắng (Three white soldiers)
Mô hình Ba chàng lính trắng gồm ba cây nến xanh liên tiếp, mở cửa trong thân nến trước và đóng cửa cao hơn đỉnh của nến trước.
Lý tưởng nhất, các nến này không nên có râu dưới dài — dấu hiệu cho thấy áp lực mua liên tục đang đẩy giá lên. Bạn có thể đánh giá khả năng tiếp diễn hay đảo chiều tiềm năng qua kích thước nến và độ dài râu.
Harami tăng (Bullish harami)
Harami tăng đặc trưng bởi một nến đỏ dài, theo sau là một nến xanh nhỏ hơn nằm gọn hoàn toàn trong thân nến trước.
Harami tăng có thể kéo dài hai ngày hoặc hơn. Mô hình này cho thấy đà bán đang chậm lại và có thể sắp kết thúc.
Các mô hình đảo chiều giảm giá
Người treo cổ (Hanging man)
Người treo cổ là phiên bản giảm giá của nến búa, thường hình thành ở cuối xu hướng tăng, với thân nhỏ hơn và râu dưới dài.
Râu dưới cho thấy một đợt bán tháo lớn, nhưng phe bò đã giành lại kiểm soát và kéo giá lên. Với điều đó trong đầu, cú bán tháo sau một xu hướng tăng kéo dài có thể là lời cảnh báo rằng phe bò sắp mất quyền kiểm soát thị trường.
Sao băng (Shooting star)
Sao băng gồm một cây nến có râu trên dài, gần như không có râu dưới, và thân nhỏ, lý tưởng là nằm gần đáy. Sao băng giống nến búa ngược về hình dạng, nhưng hình thành ở cuối xu hướng tăng.
Nó cho thấy thị trường đã chạm đỉnh, nhưng sau đó bên bán nắm quyền và kéo giá xuống. Một số trader thích chờ nến kế tiếp mở cửa để xác nhận mô hình.
Ba con quạ đen (Three black crows)
Ba con quạ đen gồm ba cây nến đỏ liên tiếp, mở cửa trong thân nến trước và đóng cửa dưới đáy của nến trước.
Đây là phiên bản giảm giá của ba chàng lính trắng. Lý tưởng nhất, các nến này không nên có râu trên dài — dấu hiệu cho thấy giá tiếp tục giảm do áp lực bán liên tục. Bạn có thể đánh giá khả năng tiếp diễn qua kích thước nến và độ dài râu.
Harami giảm (Bearish harami)
Harami giảm là một nến xanh dài, theo sau là một nến đỏ nhỏ có thân nằm gọn hoàn toàn trong thân nến trước.
Harami giảm có thể kéo dài hai ngày hoặc hơn, xuất hiện ở cuối xu hướng tăng, và có thể báo hiệu áp lực mua đang cạn dần.
Mây đen bao phủ (Dark cloud cover)
Mô hình mây đen bao phủ gồm một nến đỏ có giá mở cửa cao hơn giá đóng cửa của nến xanh trước đó, rồi đóng cửa dưới điểm giữa của cây nến ấy.
Mô hình này thường đi kèm khối lượng lớn, cho thấy động lượng có thể đang chuyển từ tăng sang giảm. Trader có thể chờ cây nến đỏ thứ ba để xác nhận mô hình.
Các mô hình tiếp diễn
Ba bước tăng (Rising three methods)
Mô hình này xuất hiện trong xu hướng tăng, khi ba cây nến đỏ thân nhỏ liên tiếp được nối tiếp bởi sự tiếp diễn của xu hướng tăng. Lý tưởng nhất, các nến đỏ không nên phá vỡ biên độ của nến trước đó.
Sự tiếp diễn được xác nhận bởi một nến xanh lớn, cho thấy phe bò đã giành lại quyền kiểm soát hướng đi của xu hướng.
Ba bước giảm (Falling three methods)
Phiên bản đảo ngược của ba bước tăng, báo hiệu sự tiếp diễn của xu hướng giảm.
Doji
Doji hình thành khi giá mở cửa và giá đóng cửa bằng nhau (hoặc rất gần nhau). Giá có thể dao động quanh mức mở cửa nhưng cuối cùng đóng cửa tại hoặc gần mức mở cửa. Do đó, Doji có thể cho thấy sự lưỡng lự giữa lực mua và lực bán. Tuy nhiên, việc diễn giải Doji rất phụ thuộc vào ngữ cảnh.
Tùy vị trí của đường mở/đóng cửa, Doji có thể được mô tả như sau:
Doji bia mộ (Gravestone Doji) – Nến đảo chiều giảm giá với râu trên dài và giá mở/đóng cửa gần đáy.
Doji chân dài (Long-legged Doji) – Nến lưỡng lự với cả râu trên lẫn râu dưới, giá mở/đóng cửa gần điểm giữa.
Doji chuồn chuồn (Dragonfly Doji) – Nến tăng hoặc giảm giá (tùy ngữ cảnh), râu dưới rất dài, giá mở/đóng cửa gần đỉnh.
Định nghĩa gốc của Doji nói rằng giá mở và đóng phải bằng nhau, nhưng nếu chúng khác nhau mà rất gần nhau thì sao? Trường hợp đó gọi là con xoay (spinning top). Thị trường tiền mã hóa có thể biến động rất mạnh và những Doji chuẩn xác khá hiếm, vì vậy con xoay thường được dùng như từ đồng nghĩa với Doji.
Các mô hình nến dựa trên khoảng trống giá
Khoảng trống giá (gap) được dùng trong nhiều mô hình nến. Khi giá mở cửa của một tài sản tài chính cao hơn hoặc thấp hơn giá đóng cửa trước đó, sẽ xuất hiện khoảng trống giá, tạo ra khe hở giữa hai cây nến. Dù vậy, khoảng trống giá cũng có thể xuất hiện ở các thị trường kém thanh khoản. Tuy nhiên, vì chúng chủ yếu bắt nguồn từ thanh khoản thấp và chênh lệch giá cao, chúng có thể không phù hợp làm mô hình hiệu quả.
Lời kết
Mô hình nến là kiến thức thiết yếu mà mọi trader ít nhất nên nắm được, ngay cả khi không đưa chúng trực tiếp vào chiến lược giao dịch của mình.
Dù rất hữu ích trong phân tích thị trường, điều quan trọng cần nhớ là chúng không dựa trên nguyên lý hay định luật khoa học nào, mà là cách truyền tải và trực quan hóa lực mua và lực bán — thứ rốt cuộc dẫn dắt thị trường.