Thông tin quan trọng
- Thao túng thị trường là hành vi cố ý tác động một cách nhân tạo lên giá của một tài sản hoặc lên cách thị trường vận động.
- Dù các sàn crypto đã cảnh giác hơn nhiều với dân thao túng, việc nhận diện những hành vi quen thuộc vẫn rất quan trọng để phát hiện kẻ xấu.
- Truy dấu thao túng thị trường là một trò đuổi bắt đầy đánh lừa. Để bảo vệ tài sản mã hóa của bạn, chúng tôi đã liệt kê những chiêu thao túng phổ biến nhất cùng cách né chúng.
Trong bài viết này, bạn sẽ nắm được những điều cơ bản về thao túng thị trường crypto và cách đối phó với các chiêu phổ biến nhất.
Thao túng thị trường là hành vi cố ý tác động một cách nhân tạo lên giá của một tài sản hay lên cách thị trường vận động. Nó thường bao gồm một nhóm người hoặc một cá nhân tìm cách tạo ra ảo giác trên thị trường để kiếm lời. Chẳng hạn, "pump and dump" có thể là chuyện ai đó đẩy giá một tài sản rẻ tiền lên bằng tin giả rồi kiếm lời. Bạn có thể còn nhớ ví dụ này từ bộ phim Wolf of Wall Street, dựa trên câu chuyện có thật về tay thao túng chứng khoán khét tiếng Jordan Belfort.
Năm 2018, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) mở cuộc điều tra để xác định liệu có hành vi thao túng giá mang tính lừa dối trên mạng lưới Bitcoin hay không. Thị trường crypto vẫn còn non trẻ và đang lớn, nghĩa là kẻ xấu sẽ tiếp tục tìm cách lợi dụng khoảng trống pháp lý. Thao túng chẳng giúp gì cho thị trường và gây hại cho người tham gia nhiều hơn là có lợi. Dù trong nhiều trường hợp là bất hợp pháp, hành vi thao túng không phải lúc nào cũng dễ bị cơ quan quản lý và giới chức phát hiện. Trong bài viết này, bạn sẽ nắm được những điều cơ bản về thao túng thị trường crypto và cách đối phó với các chiêu phổ biến nhất.
Thao túng thị trường và thao túng tiền tệ: khác nhau ở đâu?
Đừng nhầm lẫn thao túng thị trường crypto với thao túng tiền tệ. Chỉ các cơ quan quyền lực như chính phủ và ngân hàng trung ương mới có thể thao túng tiền tệ. Việc này hoàn toàn hợp pháp, dù các nước khác có thể phản đối. Ví dụ, một chính phủ có thể muốn tỏ ra cạnh tranh hơn bằng cách hạ giá trị đồng tiền của mình so với một đồng tiền khác. Người ta thường gọi đó là "phá giá".
Bốn chiêu thao túng thị trường phổ biến
1. Pump and dump
Thủ phạm phổ biến nhất trên thị trường crypto là pump and dump, khi một nhóm người bắt tay nhau đẩy giá một đồng coin lên một cách nhân tạo. Pump and dump thường nhắm vào những đồng vốn hóa nhỏ, chỉ có mặt trên vài sàn. Thành viên trong nhóm mua coin từ sớm rồi bán ra khi nhà đầu tư và người dùng đã đủ hào hứng nhảy vào mua. Vài năm gần đây, chiêu này càng dễ thực hiện nhờ các cộng đồng mạng xã hội như Reddit, Telegram và Discord. Có thể bạn còn nhớ những cái tên kiểu Moon Pumps. Trong những vụ như vậy, thường thì đầu sỏ kiếm lời còn người tham gia thì mất tiền.
2. Chiêu tường cá voi
Kiểu giả lệnh này rất phổ biến hồi Bitcoin mới xuất hiện, và đến nay vẫn còn xảy ra trên các sàn ít bị quản lý. Chiêu này là khi một con cá voi đặt những lệnh cực lớn lên sổ lệnh để dựng nên các bức tường mua và tường bán giả. Ví dụ, nếu cá voi muốn tạo tâm lý tiêu cực và kéo giá một đồng coin xuống, nó sẽ bắt đầu đặt các lệnh bán lớn để dọa nhà đầu tư bán tháo. Khi mọi người đồng loạt bán ra, cá voi sẽ hủy lệnh bán của mình và bắt đầu gom hàng ở vùng giá thấp hơn.
3. Thổi phồng khối lượng bằng giao dịch ảo
Chiêu thổi khối lượng khá giống chiêu tường cá voi ở chỗ cả hai đều bơm thông tin gây hiểu lầm vào thị trường. Cách làm là một cá nhân hoặc một nhóm liên tục mua rồi bán cùng một đồng coin, qua đó thổi phồng khối lượng giao dịch một cách nhân tạo. Mức độ sôi động giả tạo của đồng coin thu hút sự chú ý của nhà đầu tư và người dùng, rồi dẫn tới việc giá càng méo mó hơn. Các sàn nhỏ, ít bị quản lý thường tự tay làm chuyện này để đẩy khối lượng, thu thêm phí và kéo về nhiều người dùng hơn.
4. Săn stop-loss
Săn stop-loss là khi một con cá voi kéo giá của một đồng coin tới đúng vùng mà những người tham gia thị trường đã đặt lệnh cắt lỗ. Phần lớn mọi người đặt stop ở những mức kỹ thuật giống nhau. Cá voi sẽ đặt nhiều lệnh bán để dìm giá xuống, kích hoạt hàng loạt stop, tạo ra biến động dữ dội và có cơ hội mua vào ở giá thấp hơn.
Thao túng thị trường ảnh hưởng thế nào tới thị trường crypto?
Thao túng thị trường làm tăng biến động trong thị trường crypto và khiến nó trông hỗn loạn, thiếu an toàn trong mắt nhà đầu tư mới. Nếu chuyện này còn nằm trong vùng xám, cơ quan quản lý và chính phủ sẽ còn tiếp tục soi kỹ ngành công nghiệp non trẻ này. Việc thao túng những đồng coin có khối lượng thấp rất dễ, và sau một cú tăng mạnh thì những cú rơi thẳng đứng cũng khá phổ biến, nhất là trên các sàn crypto tương đối nhỏ. Đôi khi cá voi thậm chí không cần mua hay bán gì cả. Chỉ cần một dòng tweet đầy ẩn ý, họ có thể khiến một tài sản bay lên trời hoặc tệ hơn là rơi thẳng xuống đáy. Nếu bạn muốn bảo vệ tài sản mã hóa của mình khỏi những trò thao túng, hãy đọc tiếp để biết bốn cách bạn có thể bổ sung vào kho vũ khí của mình.
Tôi có thể đối phó với thao túng thị trường thế nào?
Truy dấu hành vi thao túng thị trường là một trò trốn tìm khó nhằn. Hãy luôn nhớ tự nghiên cứu và thẩm định kỹ trước khi rót tiền vào bất kỳ tài sản nào. Chúng tôi đã liệt kê bốn cách then chốt để bảo vệ tài sản crypto của bạn khỏi bị thao túng.
1. Kiểm chứng từ nhiều nguồn.
Đừng dựa vào một nguồn thông tin duy nhất, chẳng hạn sổ lệnh, để xác nhận chuyển động của một tài sản. Hãy đối chiếu dữ liệu về đồng coin đó từ nhiều nguồn khác nhau như Coingecko và Coinmarketcap.
2. Để ý xu hướng giá trong quá khứ.
Thỉnh thoảng, cá voi sẽ đẩy khối lượng bằng những giao dịch ảo trên nhiều sàn khác nhau. Chẳng hạn đặt lệnh lớn trên một sàn phổ biến rồi làm ngược lại trên một sàn nhỏ. Người dùng có thể né chiêu này bằng cách ra quyết định dựa trên xu hướng giá trong quá khứ, thay vì chỉ nhìn vào những chuyển động vừa xảy ra.
3. Đa dạng hóa danh mục đầu tư.
Danh mục crypto của bạn nên có sự đa dạng lành mạnh tùy theo mức rủi ro bạn muốn nhận. Nói cách khác, đừng bỏ hết trứng vào một giỏ. Nếu danh mục đủ dàn trải, một vụ thao túng cũng chỉ đụng tới một phần nhỏ số tài sản bạn đang giữ.