Metaverse là khái niệm về một thế giới số 3D, gồm những không gian ảo mà bạn có thể khám phá bằng avatar của chính mình. Trong metaverse, bạn có thể chơi game, mua sắm, hẹn bạn bè ở một quán cà phê ảo, làm việc cùng đồng nghiệp trong một văn phòng ảo và nhiều thứ khác nữa. Một số yếu tố của metaverse đã được đưa vào hệ sinh thái của vài tựa game và các công cụ giao tiếp nơi công sở.
Những dự án tiền mã hóa như Decentraland và The Sandbox đã ra mắt thế giới số của riêng họ. Tuy nhiên, vì khái niệm metaverse còn ở giai đoạn đầu, phần lớn tính năng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các công ty như Facebook (nay là Meta), Microsoft và Nvidia cũng đã bắt tay xây dựng phiên bản metaverse của riêng mình.
Các hãng công nghệ đang đưa những công nghệ tân tiến nhất vào để dựng nên thế giới 3D, nhằm mang lại trải nghiệm metaverse thật đắm chìm. Blockchain, thực tế tăng cường (AR) và thực tế ảo (VR), tái tạo 3D, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) là những cái tên tiêu biểu.
Metaverse là gì?
Metaverse là khái niệm về một thế giới số 3D trực tuyến với đất đai và vật thể ảo. Hãy tưởng tượng bạn làm việc từ xa, ghé thăm bảo tàng ảo để ngắm những tác phẩm nghệ thuật mới nhất, hay dự một buổi hòa nhạc ảo cùng các fan của ban nhạc rock mình yêu thích — tất cả ngay trong nhà mình.
Axie Infinity, The Sandbox và Decentraland đã đưa các yếu tố metaverse vào để mang nhiều mặt của đời sống lên thế giới trực tuyến. Dù vậy, metaverse vẫn đang trong quá trình hình thành. Chưa ai biết rồi sẽ có một metaverse bao trùm tất cả, hay nhiều metaverse mà bạn có thể đi lại qua lại giữa chúng.
Khi phát triển thêm, khái niệm này được kỳ vọng sẽ vượt ra khỏi phạm vi game và mạng xã hội. Làm việc từ xa, quản trị phi tập trung và danh tính số chỉ là vài trong số những tính năng tiềm năng mà metaverse có thể hỗ trợ. Nó cũng có thể trở nên đa chiều hơn với kính và headset VR kết nối, cho phép người dùng thực sự đi lại và khám phá những không gian 3D.
Những diễn biến mới nhất của metaverse
Metaverse trở thành từ khóa thời thượng sau khi Facebook đổi tên thành Meta vào tháng 10/2021. Để chuẩn bị cho cuộc tái định vị này, gã khổng lồ mạng xã hội đã rót 10 tỷ USD vào một bộ phận mới tên Reality Labs trong năm 2021. Kế hoạch là tạo ra nội dung, phần mềm metaverse cùng các headset AR và VR — thứ mà CEO Mark Zuckerberg tin rằng trong tương lai sẽ phổ biến chẳng kém gì smartphone.
Đại dịch COVID-19 cũng làm dấy lên mối quan tâm tới việc xây dựng metaverse. Càng nhiều người làm việc từ xa thì nhu cầu về những cách kết nối tương tác hơn càng lớn. Các không gian 3D ảo cho phép đồng nghiệp họp hành, trò chuyện và làm việc cùng nhau ngày càng được ưa chuộng. Một ví dụ là Microsoft Mesh, ra mắt vào tháng 11/2021, với những không gian đắm chìm nơi người dùng có thể giao lưu và cộng tác bằng avatar, khiến các buổi họp nhóm từ xa thú vị và cuốn hút hơn.
Một số game trực tuyến cũng đang đón nhận metaverse. Pokémon Go, tựa game di động thực tế tăng cường, nằm trong nhóm đầu tiên khai thác khái niệm này, cho người chơi săn Pokémon ảo ngay trong thế giới thật qua ứng dụng điện thoại. Một game đình đám khác là Fortnite đã mở rộng sản phẩm của mình thành nhiều hoạt động khác nhau trong thế giới số, chẳng hạn tổ chức sự kiện thương hiệu và các buổi hòa nhạc.
Ngoài mạng xã hội và các nền tảng game, những công ty công nghệ như Nvidia cũng tạo ra cơ hội mới trong thế giới ảo. Nvidia Omniverse là nền tảng mở kết nối các không gian 3D thành một vũ trụ chung, để kỹ sư, nhà thiết kế và người sáng tạo cùng làm việc trong môi trường ảo. Hiện nó đã được dùng trong nhiều ngành. Chẳng hạn, tập đoàn BMW đang dùng Omniverse để rút ngắn thời gian sản xuất và nâng chất lượng sản phẩm thông qua sản xuất thông minh.
Những công nghệ chủ chốt tạo nên metaverse
Các công ty đang tiếp sức cho thế giới 3D bằng những công nghệ tiên tiến như blockchain, thực tế tăng cường (AR) và thực tế ảo (VR), tái tạo 3D, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT), để trải nghiệm metaverse ngày càng chân thực hơn.
Blockchain và tiền mã hóa
Công nghệ blockchain mang tới bằng chứng sở hữu số phi tập trung và minh bạch, khả năng sưu tầm vật phẩm số, chuyển giao giá trị, quản trị, khả năng tiếp cận và tính tương thích chéo. Tiền mã hóa cho phép người dùng trao đổi giá trị trong lúc làm việc và giao lưu ở thế giới số 3D.
Chẳng hạn, có thể dùng crypto để mua đất ảo trong Decentraland. Người chơi dùng đồng MANA của game để mua các mảnh đất 16x16 mét dưới dạng token không thể thay thế (NFT). Quyền sở hữu những mảnh đất ảo này được xác lập và bảo vệ nhờ công nghệ blockchain.
Trong tương lai, crypto có thể được dùng để trả công cho người làm việc trong metaverse. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp đưa văn phòng lên mạng để làm việc từ xa, có lẽ chúng ta sẽ thấy những tin tuyển dụng liên quan tới metaverse.
Thực tế tăng cường (AR) và thực tế ảo (VR)
Thực tế tăng cường (AR) và thực tế ảo (VR) mang lại trải nghiệm 3D đắm chìm và cuốn hút. Đó là cánh cổng dẫn chúng ta vào thế giới ảo. Nhưng AR và VR khác nhau ở chỗ nào?
AR biến đổi thế giới thật bằng cách chèn thêm các hình ảnh và nhân vật số vào đó. Nó ít "nặng đô" hơn VR và có thể chạy trên gần như mọi smartphone hay thiết bị số có camera. Ứng dụng AR cho phép người dùng nhìn khung cảnh quanh mình kèm những hình ảnh số có thể tương tác, giống như game di động Pokémon GO: khi mở camera điện thoại, người chơi thấy Pokémon xuất hiện ngay trong thế giới thật.
VR thì hoạt động khác. Nó tạo ra một môi trường ảo hoàn toàn do máy tính dựng nên, đúng như khái niệm metaverse. Người dùng khám phá môi trường đó bằng headset, găng tay và cảm biến thực tế ảo.
Cách AR và VR vận hành chính là mô hình metaverse thuở sơ khai. VR đang thay đổi thế giới số bằng cách đưa vào những nội dung hình ảnh hư cấu. Khi công nghệ chín muồi hơn, VR có tiềm năng mở rộng trải nghiệm metaverse tới cả những mô phỏng vật lý nhờ thiết bị chuyên dụng. Người dùng sẽ cảm nhận, nghe thấy và tương tác được với những người ở khắp nơi trên thế giới. Với sức nóng đang bao quanh metaverse, có thể kỳ vọng sẽ có thêm nhiều công ty đổ tiền phát triển thiết bị AR và VR trong tương lai gần.
Trí tuệ nhân tạo (AI)
Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã len vào đời sống hằng ngày của chúng ta, từ hoạch định chiến lược kinh doanh, ra quyết định, nhận diện khuôn mặt cho tới tăng tốc tính toán và nhiều thứ khác. Gần đây, các chuyên gia AI bắt đầu nghiên cứu khả năng dùng AI để dựng nên những metaverse thật sự đắm chìm.
AI có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ chóng mặt. Khi kết hợp với các kỹ thuật machine learning, thuật toán AI có thể học từ những lần lặp trước đó, dựa trên dữ liệu lịch sử để tạo ra kết quả và góc nhìn độc đáo.
AI có thể được áp dụng cho các nhân vật do máy điều khiển (NPC) trong nhiều tình huống của metaverse. NPC xuất hiện trong hầu hết mọi game; chúng là một phần của môi trường chơi, phản ứng lại hành động của người chơi. NPC có thể được đặt khắp các không gian 3D để trò chuyện với người dùng một cách sống động hoặc thực hiện những nhiệm vụ riêng nhờ năng lực xử lý của AI. Khác với người dùng thật, một NPC chạy bằng AI có thể tự vận hành và phục vụ hàng triệu người chơi cùng lúc. Nó cũng có thể làm việc bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Một ứng dụng tiềm năng khác của AI là tạo avatar cho metaverse. Các engine AI có thể phân tích ảnh 2D hoặc bản quét 3D để tạo ra avatar chân thực và chính xác hơn. AI cũng có thể tạo ra đủ loại biểu cảm khuôn mặt, kiểu tóc, trang phục và đặc điểm để làm phong phú thêm những con người số mà chúng ta dựng nên, khiến cả quá trình trở nên sinh động hơn.
Tái tạo 3D
Đây không phải công nghệ mới, nhưng việc sử dụng nó tăng mạnh trong đại dịch, đặc biệt ở ngành bất động sản, khi lệnh phong tỏa khiến người mua không thể tới xem nhà. Kết quả là một số công ty môi giới chuyển sang dùng công nghệ tái tạo 3D để tạo ra các tour tham quan ảo. Người mua có thể ngắm nghía ngôi nhà tương lai từ bất cứ đâu và xuống tiền mà chưa từng đặt chân vào trong, chẳng khác gì viễn cảnh metaverse mà chúng ta hình dung.
Một trong những thách thức của metaverse là dựng nên một môi trường số trông thật nhất có thể. Với tái tạo 3D, hoàn toàn có thể tạo ra những không gian chân thực và tự nhiên. Chúng ta có thể đưa thế giới của mình lên mạng bằng cách dựng những mô hình 3D chính xác, giống thật như ảnh chụp, cho các tòa nhà, địa điểm và vật thể, nhờ những chiếc camera 3D chuyên dụng. Dữ liệu không gian 3D cùng ảnh 4K HD sau đó được đưa vào máy tính để xử lý và tạo ra bản sao ảo trong metaverse cho người dùng trải nghiệm. Những bản sao ảo của vật thể ngoài đời này còn được gọi là bản sao số (digital twin).
Internet vạn vật (IoT)
Khái niệm Internet vạn vật (IoT) được giới thiệu lần đầu năm 1999. Nói đơn giản, IoT là hệ thống kết nối mọi thứ trong thế giới vật lý của chúng ta với Internet thông qua cảm biến và thiết bị. Sau khi kết nối, những thiết bị này sẽ có một định danh riêng và khả năng tự động gửi nhận dữ liệu. Ngày nay, IoT kết nối máy điều nhiệt, loa điều khiển bằng giọng nói, thiết bị y tế và nhiều thứ khác tới đủ loại nguồn dữ liệu.
Một ứng dụng của IoT trong metaverse là thu thập và phân phối dữ liệu từ thế giới thật, giúp các mô phỏng số chính xác hơn. Chẳng hạn, luồng dữ liệu IoT có thể thay đổi hành vi của một số vật thể trong metaverse dựa trên thời tiết hiện tại hay các điều kiện khác.
Việc triển khai IoT có thể kết nối thế giới 3D với vô số thiết bị ngoài đời thật, nhờ đó tạo ra những mô phỏng metaverse theo thời gian thực. IoT còn có thể dùng AI và machine learning để quản lý lượng dữ liệu thu thập được, qua đó tối ưu thêm môi trường metaverse.
Những thách thức của metaverse
Metaverse vẫn đang trong giai đoạn hình thành. Xác thực danh tính và kiểm soát quyền riêng tư là hai ví dụ về thách thức. Ngoài đời, nhận ra một người thường không khó. Nhưng khi người ta di chuyển trong thế giới ảo dưới lốt avatar, việc xác định hay chứng minh người kia là ai sẽ rất khó khăn. Chẳng hạn, kẻ xấu hoặc thậm chí bot có thể bước vào metaverse trong hình hài của người khác, rồi lợi dụng điều đó để bôi nhọ danh tiếng hoặc lừa gạt người dùng khác.
Vấn đề còn lại là quyền riêng tư. Để mang tới trải nghiệm đắm chìm, metaverse phải dựa vào các thiết bị AR và VR. Những công nghệ gắn camera kèm định danh riêng này rốt cuộc có thể dẫn tới việc rò rỉ thông tin cá nhân ngoài ý muốn.
Lời kết
Dù metaverse vẫn còn ở giai đoạn đầu, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu khai phá tiềm năng của nó. Decentraland và The Sandbox là những dự án nổi bật trong giới crypto, nhưng các ông lớn như Microsoft, Nvidia và Facebook cũng đã nhập cuộc. Khi công nghệ AR, VR và AI tiến xa hơn, chúng ta hoàn toàn có thể chờ đợi những tính năng mới đầy thú vị trong các thế giới ảo không biên giới này.