Metaverse, üç boyutlu bir dijital dünya kavramıdır. Kendi avatarınızla keşfedebileceğiniz sanal mekânlardan oluşur. Metaverse'te oyun oynayabilir, alışveriş yapabilir, arkadaşlarınızla sanal bir kafede buluşabilir, iş arkadaşlarınızla sanal bir ofiste çalışabilir ve çok daha fazlasını yapabilirsiniz. Bazı metaverse öğeleri, kimi video oyunlarının ve iş yeri iletişim araçlarının ekosistemlerine şimdiden girmiş durumda.
Decentraland ve The Sandbox gibi kripto projeleri kendi dijital dünyalarını çoktan açtı. Ne var ki metaverse kavramı henüz emekleme döneminde olduğundan, işlevlerinin çoğu hâlâ yapım aşamasında. Facebook (yeni adıyla Meta), Microsoft ve Nvidia gibi şirketler de kendi metaverse sürümlerini geliştirmeye başladı.
Teknoloji şirketleri, sürükleyici bir sanal deneyim sunabilmek için bu üç boyutlu dünyanın gelişimini en yeni teknolojilerle besliyor. Blokzincir, artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR), 3D yeniden yapılandırma, yapay zeka (AI) ve nesnelerin interneti (IoT) bunların başında geliyor.
Metaverse nedir?
Metaverse; sanal araziler ve nesneler barındıran, çevrimiçi, üç boyutlu bir dijital dünya fikridir. Evinizin konforundan çıkmadan uzaktan çalıştığınızı, en yeni eserleri görmek için sanal müzeleri gezdiğinizi ya da sevdiğiniz grubun sanal konserine katıldığınızı hayal edin.
Axie Infinity, The Sandbox ve Decentraland, hayatımızın çeşitli yönlerini çevrimiçi dünyalara taşımak için metaverse öğelerini şimdiden bünyelerine kattı. Ama metaverse'in kendisi hâlâ inşa halinde. Her şeyi kucaklayan tek bir metaverse mi olacak, yoksa aralarında seyahat edebileceğimiz birden çok metaverse mi — bunu henüz kimse bilmiyor.
Kavram olgunlaştıkça video oyunlarının ve sosyal medya platformlarının ötesine geçmesi bekleniyor. Uzaktan çalışma, merkeziyetsiz yönetişim ve dijital kimlik, metaverse'in destekleyebileceği olasılıklardan yalnızca birkaçı. Bağlı VR başlıkları ve gözlüklerle çok daha boyutlu hale gelebilir; kullanıcılar üç boyutlu mekânlarda fiziksel olarak yürüyüp keşfe çıkabilir.
Metaverse'te son gelişmeler
Facebook'un Ekim 2021'de adını Meta olarak değiştirmesiyle metaverse, herkesin dilindeki yeni moda kelime oldu. Sosyal medya devi, bu dönüşüme hazırlanmak için 2021 itibarıyla Reality Labs adlı yeni birimine 10 milyar dolar yatırdı. Plan; metaverse içerikleri, yazılımlar ile AR ve VR başlıkları üretmek. CEO Mark Zuckerberg'e göre bu cihazlar gelecekte akıllı telefonlar kadar sıradan olacak.
COVID-19 salgını da metaverse kurma iştahını kabarttı. Uzaktan çalışanların sayısı arttıkça, insanlarla daha etkileşimli bağlantı kurma yollarına talep de büyüdü. İş arkadaşlarının toplantılara katılıp sohbet edebildiği ve birlikte çalışabildiği sanal üç boyutlu mekânlar giderek yaygınlaşıyor. Kasım 2021'de tanıtılan Microsoft Mesh buna bir örnek: Kullanıcıların avatarlarıyla kaynaşıp iş birliği yapabildiği sürükleyici alanlar sunarak uzaktan ekip toplantılarını daha keyifli ve ilgi çekici hale getiriyor.
Bazı çevrimiçi oyunlar da metaverse'i kucaklıyor. Artırılmış gerçeklik tabanlı mobil oyun Pokémon Go, oyuncuların telefon uygulamasıyla gerçek dünyada sanal Pokémon avlamasına izin vererek bu kavramdan yararlanan ilk örneklerden biri oldu. Bir diğer popüler oyun Fortnite ise dijital dünyasını marka etkinlikleri ve konserler gibi farklı aktivitelerle genişletti.
Sosyal medya ve oyun platformlarının yanı sıra Nvidia gibi teknoloji şirketleri de sanal dünyalarda yeni kapılar araladı. Nvidia Omniverse; mühendislerin, tasarımcıların ve içerik üreticilerinin sanal ortamda birlikte çalışabilmesi için üç boyutlu mekânları ortak bir evrende birleştiren açık bir platform. Bugün pek çok sektörde kullanılıyor. Örneğin BMW Group, akıllı üretimle üretim süresini kısaltmak ve ürün kalitesini artırmak için Omniverse'ten yararlanıyor.
Metaverse'i güçlendiren anahtar teknolojiler
Şirketler, metaverse deneyimini daha sürükleyici kılmak için üç boyutlu dünyayı blokzincir, artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR), 3D yeniden yapılandırma, yapay zeka (AI) ve nesnelerin interneti (IoT) gibi en yeni teknolojilerle güçlendiriyor.
Blokzincir ve kripto para
Blokzincir teknolojisi; dijital sahipliğin merkeziyetsiz ve şeffaf kanıtını, dijital koleksiyonculuğu, değer transferini, yönetişimi, erişilebilirliği ve birlikte çalışabilirliği mümkün kılar. Kripto paralar ise kullanıcıların bu üç boyutlu dijital dünyada çalışırken ve sosyalleşirken birbirlerine değer aktarmasını sağlar.
Örneğin Decentraland'de kriptoyla sanal arazi satın alınabiliyor. Oyuncular, oyunun kripto parası MANA ile 16x16 metrelik arazi parsellerini birer NFT (takas edilemez token) olarak alabiliyor. Bu sanal arazilerin sahipliği, blokzincir teknolojisi sayesinde kanıtlanıp güvence altına alınıyor.
Gelecekte kripto, insanları metaverse'te çalışmaya özendirmek için de kullanılabilir. Şirketler uzaktan çalışma için ofislerini çevrimiçine taşıdıkça, metaverse'e özgü iş ilanlarıyla karşılaşabiliriz.
Artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR)
Artırılmış gerçeklik (AR) ve sanal gerçeklik (VR), bize sürükleyici ve etkileşimli bir üç boyutlu deneyim sunabilir. Sanal dünyaya açılan kapılarımız onlar. Peki AR ile VR arasındaki fark ne?
AR, gerçek dünyayı dijital görsel öğeler ve karakterlerle zenginleştirerek dönüştürür. VR'a göre daha erişilebilirdir ve kameralı hemen her akıllı telefonda ya da dijital cihazda kullanılabilir. AR uygulamaları, kullanıcıların çevrelerini etkileşimli dijital görsellerle görmesine izin verir — tıpkı Pokémon GO'da olduğu gibi: Oyuncular telefonlarının kamerasını açtığında Pokémonları gerçek dünyanın içinde görür.
VR ise farklı çalışır. Metaverse kavramına benzer biçimde, tamamen bilgisayar üretimi bir sanal ortam yaratır. Kullanıcılar bu ortamı VR başlıkları, eldivenler ve sensörlerle keşfeder.
AR ve VR'ın çalışma biçimi, erken bir metaverse modelinin ön izlemesi gibidir. VR, kurgusal görsel içeriği hayatımıza katarak dijital dünyayı şimdiden dönüştürüyor. Teknolojisi olgunlaştıkça VR, metaverse deneyimini VR ekipmanlarıyla fiziksel simülasyonlara taşıyabilir. Kullanıcılar dünyanın dört bir yanındaki insanları hissedebilecek, duyabilecek ve onlarla etkileşime geçebilecek. Metaverse etrafındaki heyecan düşünülürse, yakın gelecekte daha çok şirketin AR ve VR ekipmanı geliştirmeye yatırım yapmasını bekleyebiliriz.
Yapay zeka (AI)
Yapay zeka son yıllarda günlük hayatımızın her yerinde: iş stratejisi planlaması, karar alma, yüz tanıma, daha hızlı hesaplama ve dahası. Son dönemde yapay zeka uzmanları, sürükleyici metaverse'ler kurmak için yapay zekadan yararlanmanın yollarını araştırıyor.
Yapay zeka, devasa veri yığınlarını baş döndürücü hızda işleyebilir. Makine öğrenimi teknikleriyle birleşen yapay zeka algoritmaları, önceki yinelemelerden ders çıkarır; geçmiş veriyi hesaba katarak özgün çıktılar ve içgörüler üretir.
Yapay zeka, metaverse içindeki çeşitli senaryolarda oyuncu olmayan karakterlere (NPC'lere) uygulanabilir. NPC'ler hemen her oyunda vardır; oyuncunun eylemlerine tepki veren oyun ortamının bir parçasıdırlar. Yapay zekanın işlem gücü sayesinde NPC'ler üç boyutlu mekânlara yerleştirilerek kullanıcılarla gerçeğe yakın sohbetler yürütebilir ya da başka özel görevler üstlenebilir. Bir yapay zeka NPC'si, insan kullanıcının aksine kendi başına çalışır ve aynı anda milyonlarca oyuncuya hizmet edebilir. Üstelik pek çok dilde.
Yapay zekanın bir diğer olası uygulaması, metaverse avatarlarının yaratılması. Yapay zeka motorları, daha gerçekçi ve isabetli avatarlar üretmek için iki boyutlu görselleri veya üç boyutlu taramaları analiz edebilir. Süreci daha dinamik kılmak için farklı yüz ifadeleri, saç modelleri, kıyafetler ve özellikler üretmekte de kullanılabilir.
3D yeniden yapılandırma
Yeni bir teknoloji olmasa da kullanımı salgın döneminde arttı — özellikle, kapanmalar yüzünden alıcıların evleri yerinde gezemediği gayrimenkul sektöründe. Bazı emlak firmaları sanal ev turları oluşturmak için 3D yeniden yapılandırma teknolojisine yöneldi. Alıcılar, tıpkı hayalini kurduğumuz metaverse'teki gibi, potansiyel evlerini bulundukları yerden gezip içeriye adım atmadan satın alabildi.
Metaverse'in zorluklarından biri, olabildiğince gerçek görünen bir dijital ortam yaratmak. 3D yeniden yapılandırmayla gerçekçi ve doğal görünümlü mekânlar kurmak mümkün. Özel 3D kameralarla binaların, fiziksel mekânların ve nesnelerin foto-gerçekçi üç boyutlu modellerini işleyerek dünyamızı çevrimiçine taşıyabiliyoruz. Üç boyutlu mekânsal veri ve 4K HD fotoğraflar bilgisayarlara aktarılıyor; bilgisayarlar bunları işleyip metaverse'te kullanıcıların deneyimleyeceği sanal bir kopya oluşturuyor. Gerçek dünyadaki nesnelerin bu sanal kopyalarına dijital ikiz de deniyor.
Nesnelerin interneti (IoT)
Nesnelerin interneti kavramı ilk kez 1999'da ortaya atıldı. En basit haliyle IoT, fiziksel dünyamızdaki her şeyi sensörler ve cihazlar aracılığıyla internete bağlayan bir sistemdir. İnternete bağlanan bu cihazlar benzersiz bir tanımlayıcı kazanır ve otomatik olarak veri gönderip alabilir. Bugün IoT; termostatları, sesli komutla çalışan hoparlörleri, tıbbi cihazları ve daha nicesini çeşitli veri kaynaklarına bağlıyor.
IoT'nin metaverse'teki uygulamalarından biri, fiziksel dünyadan veri toplayıp dağıtmak. Bu, dijital temsillerin hassasiyetini artırır. Örneğin IoT veri akışları, bazı metaverse nesnelerinin davranışını o anki hava durumuna veya başka koşullara göre değiştirebilir.
IoT, üç boyutlu dünyayı çok sayıda gerçek dünya cihazına bağlayabilir. Bu da gerçek zamanlı metaverse simülasyonlarının önünü açar. IoT, topladığı veriyi yönetmek için yapay zeka ve makine öğreniminden yararlanarak metaverse ortamını daha da optimize edebilir.
Metaverse'in zorlukları
Metaverse hâlâ kuruluş aşamasında. Kimlik doğrulama ve mahremiyet denetimi, zorluklardan yalnızca ikisi. Gerçek dünyada birini tanımak çoğu zaman zor değildir. Ama insanlar sanal dünyada avatarlarıyla dolaşırken karşınızdakinin kim olduğunu anlamak ya da kanıtlamak güçleşir. Kötü niyetli kişiler, hatta botlar, metaverse'e başka biri kılığında girebilir; bunu o kişinin itibarına zarar vermek ya da diğer kullanıcıları dolandırmak için kullanabilir.
Bir diğer mesele mahremiyet. Metaverse, sürükleyici bir deneyim sunmak için AR ve VR cihazlarına yaslanıyor. Kameralarla donatılmış, benzersiz tanımlayıcılara sahip bu teknolojiler, günün sonunda kişisel bilgilerin istenmeyen biçimde sızmasına yol açabilir.
Kapanış düşünceleri
Metaverse henüz yolun başında olsa da birçok şirket olanaklarını şimdiden yokluyor. Kripto tarafında Decentraland ve The Sandbox öne çıkan projeler; ama Microsoft, Nvidia ve Facebook gibi devler de işin içinde. AR, VR ve yapay zeka teknolojileri ilerledikçe bu sınırsız sanal dünyalarda heyecan verici yeni özellikler görmeyi bekleyebiliriz.