- Token không thể thay thế (NFT) là tài sản số độc nhất vô nhị, đại diện cho quyền sở hữu những thứ hữu hình như tác phẩm nghệ thuật, đoạn video, bản nhạc, v.v.
- NFT dựa trên đúng công nghệ blockchain như tiền mã hóa, nhưng bản thân chúng không phải một loại tiền tệ.
- Dù có những NFT bán được hàng triệu đô, đây vẫn là khoản đầu tư mang tính đầu cơ cực cao và không phù hợp với mọi nhà đầu tư.
Token không thể thay thế (NFT) là một mã định danh độc nhất, dùng để gán và chứng minh quyền sở hữu tài sản số bằng mật mã học.
Vì những NFT gắn với tác phẩm nghệ thuật số đã bán được hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu đô, nói rằng chúng "được ưa chuộng" có lẽ vẫn còn là nói giảm. Doanh số NFT chạm mốc 2,5 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm 2021.
Tuy nhiên, khi đã nắm được cách NFT vận hành, bạn sẽ thấy công nghệ này còn có nhiều ứng dụng khác nữa.
NFT thực chất là gì?
NFT là viết tắt của "non-fungible token", tức token không thể thay thế. NFT là tài sản số gắn quyền sở hữu với một tài sản vật lý hoặc tài sản số độc nhất, chẳng hạn tác phẩm nghệ thuật, bất động sản, âm nhạc hay phim ảnh.
Có thể xem NFT như những món đồ sưu tầm thời hiện đại. Chúng được mua bán trên mạng và cung cấp bằng chứng số về quyền sở hữu với một vật cụ thể. NFT được ghi lại an toàn trên blockchain — chính công nghệ đứng sau tiền mã hóa — nhằm đảm bảo tài sản đó là duy nhất. Công nghệ này cũng khiến việc thay đổi hay làm giả NFT gần như bất khả thi.
Muốn thực sự hiểu NFT, trước hết cần nắm khái niệm kinh tế học về tính thay thế được.
- Vì giá trị của chúng không gắn với tính cá biệt, những vật có thể thay thế dễ dàng đổi qua đổi lại. Chẳng hạn, bạn có thể đổi tờ 1 đô này lấy tờ 1 đô khác và vẫn có 1 đô, dù tờ mới mang số sê-ri khác.
- Những vật không thể thay thế thì không hoán đổi được như vậy. Mỗi token trong một NFT mang đặc điểm riêng và không có giá trị ngang bằng những token tương tự khác.
Vậy tại sao người ta sẵn sàng trả nhiều tiền đến thế cho NFT? "Bằng cách tạo ra một NFT, người sáng tạo có thể chứng nhận tính khan hiếm và tính xác thực cho gần như bất cứ thứ gì ở dạng số," Solo Ceesay, đồng sáng lập kiêm COO của Calaxy, giải thích. "Trong giới sưu tầm nghệ thuật truyền thống, có vô số bản sao Mona Lisa đang lưu hành, nhưng chỉ có một bản gốc. Công nghệ NFT giúp gán quyền sở hữu cho chính bản gốc đó."
Trong thế giới nghệ thuật, việc bán NFT đã chứng minh là một mảng làm ăn thành công. Đây là vài ví dụ có thể bạn từng nghe qua:
- "Everydays — the First 5000 Days" của nghệ sĩ số Beeple được đấu giá 69,3 triệu USD tại Christie's.
- Một đoạn video 20 giây ghi cảnh LeBron James thực hiện cú "Cosmic Dunk #29" bán được 208.000 USD.
- Tại phiên đấu giá NFT có tuyển chọn đầu tiên của Sotheby's, một NFT CryptoPunk bán được 1,8 triệu USD.
- CEO Twitter Jack Dorsey đấu giá NFT chứa dòng tweet đầu tiên của mình với giá 2,9 triệu USD.
***LƯU Ý:***Cơn sốt NFT với giá cao ngất và sức hút truyền thông cũng đang kéo theo đủ loại kẻ lừa đảo, nên nhà đầu tư cần thận trọng. Có người sẽ cố bán cho bạn một thứ gì đó và bảo rằng đó là NFT trong khi không phải. Người khác lại tự nhận có quyền bán NFT của một tác phẩm mà họ không sở hữu và cũng chẳng làm ra.
Khi bạn mua một NFT, người khác vẫn có thể tạo bản sao của hình ảnh, video hay vật số mà bạn đang sở hữu. Nhưng cũng giống như khi mua một tác phẩm độc bản hoặc một bản in giới hạn, bản gốc mới là thứ có giá.
NFT hoạt động như thế nào?
Phần lớn NFT được tạo ra và lưu trên mạng Ethereum, nhưng nhiều blockchain khác cũng hỗ trợ NFT (chẳng hạn Flow và Tezos). Vì blockchain mở cho tất cả mọi người, quyền sở hữu NFT có thể dễ dàng được xác nhận và truy vết, trong khi cá nhân hay công ty nắm giữ token vẫn có thể ẩn danh.
Nhiều loại hàng hóa số khác nhau — tác phẩm nghệ thuật, vật phẩm trong game, ảnh tĩnh hay video từ một buổi phát trực tiếp — đều có thể được "token hóa"; NBA Top Shots là một trong những chợ NFT lớn. Trong khi NFT chuyển giao quyền sở hữu được đưa lên blockchain, dung lượng của tệp số kia lại chẳng quan trọng, vì nó nằm tách biệt khỏi mạng lưới.
Tùy từng NFT, bản quyền hoặc quyền cấp phép có thể không đi kèm với giao dịch mua. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Tương tự, mua một bản in giới hạn không tự động đồng nghĩa bạn có độc quyền với hình ảnh đó.
Khi công nghệ nền tảng và các ý tưởng đi kèm hoàn thiện hơn, NFT có thể có vô số ứng dụng tiềm năng ngoài lĩnh vực nghệ thuật.
Chẳng hạn, một trường học có thể cấp NFT cho sinh viên đã tốt nghiệp, giúp doanh nghiệp xác minh trình độ học vấn của ứng viên chỉ trong tích tắc. Hoặc một địa điểm tổ chức sự kiện có thể dùng NFT để bán và theo dõi vé, qua đó giảm bớt nạn lừa đảo vé chợ đen.
NFT và tiền mã hóa khác nhau ở đâu?
NFT và tiền mã hóa đều dựa trên cùng một công nghệ blockchain. Các chợ NFT thậm chí còn buộc người dùng phải dùng tiền mã hóa để mua NFT. Tuy nhiên, tiền mã hóa và NFT được tạo ra và sử dụng cho những mục đích khác nhau.
Tiền mã hóa hướng tới việc vận hành như một loại tiền tệ, bằng cách lưu trữ giá trị hoặc cho phép bạn mua bán hàng hóa. Token tiền mã hóa có thể thay thế được, giống như các đồng tiền thông thường như đô la Mỹ. Còn NFT tạo ra những token độc nhất, dùng để chứng minh quyền sở hữu và chuyển giao quyền đối với các sản phẩm số.
Mua NFT thế nào
NFT có thể được mua, bán, trao đổi và tạo ra thông qua các sàn hoặc chợ trực tuyến. Người sáng tạo hoặc chủ sở hữu hiện tại có thể tự đặt giá. Hoặc cũng có thể có một phiên đấu giá mà bạn phải trả giá để giành lấy NFT đó.
Foundation: Chợ do cộng đồng tuyển chọn, nơi người sáng tạo phải được các nhà sáng tạo đã có mặt trên mạng lưới mời vào.
Nifty Gateway: Chợ thiên về nghệ thuật, hợp tác với nhiều thương hiệu, vận động viên và nghệ sĩ tên tuổi.
OpenSea: Một trong những chợ NFT lâu đời và lớn nhất, với đủ loại đồ sưu tầm.
Rarible: Cung cấp nhiều loại NFT với trọng tâm là nghệ thuật. Thành viên được thưởng bằng token RARI riêng của nền tảng.
SuperRare là chợ chuyên tuyển chọn và bán nghệ thuật số.
Cần lưu ý rằng NFT có thể là khoản đầu tư cực kỳ mang tính đầu cơ. Có người kiếm được hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu đô nhờ bán NFT. Người khác lại có thể trả giá rất cao cho một sản phẩm số mà cuối cùng chẳng đáng gì.
Tùy chợ mà quy trình đăng ký sẽ khác nhau. NFT thường được mua bằng tiền mã hóa, chẳng hạn ether (đồng coin gốc của Ethereum), nhưng giá cũng có thể được niêm yết bằng đô la. Tùy từng chợ, mỗi giao dịch lại chịu một bộ chi phí riêng.
Góc nhìn tài chính
Dù NFT có thể có nhiều ứng dụng thực tế trong tương lai, hiện tại chúng chủ yếu được dùng trong mảng nghệ thuật số.
"NFT mang tới một cơ chế trơn tru để người sáng tạo bán những tác phẩm số vốn có thể không có thị trường lớn. Ngoài ra, còn có những cách để nghệ sĩ được trả tiền ở mỗi lần tác phẩm của họ được bán lại," Ceesay giải thích. "Ở chiều ngược lại, giới sưu tầm có thể đầu cơ vào nghệ thuật số, đồng thời khoe được quyền sở hữu những vật phẩm hiếm ngay trên chuỗi."
Nếu bạn đang tính mua NFT như một khoản đầu tư, hãy nhớ rằng chẳng có gì đảm bảo nó sẽ tăng giá. Trong khi vài NFT có thể trị giá hàng trăm nghìn hay hàng triệu đô, những cái khác lại có thể chẳng đáng một xu.