- Non-fungible token (NFT), sanat eseri, video klip, müzik gibi varlıkların sahipliğini temsil eden, benzersiz bir dijital varlıktır.
- NFT'ler kripto paralarla aynı blok zinciri teknolojisine dayanır, ancak bir para birimi değildir.
- NFT'ler milyonlarca dolara satılmış olsa da son derece spekülatif yatırımlardır ve her yatırımcıya uygun değildir.
Non-fungible token (NFT), dijital varlıkların sahipliğini kriptografik olarak atamaya ve kanıtlamaya yarayan, eşi benzeri olmayan bir tanımlayıcıdır.
Dijital sanat eserleri için üretilen NFT'ler milyonlarca, hatta on milyonlarca dolara satıldığına göre, bunlara sadece "popüler" demek yetersiz kalabilir. 2021'in ilk yarısında NFT satışları 2,5 milyar dolara ulaştı.
Yine de NFT'lerin nasıl çalıştığını kavradığınızda, bu teknolojinin sanatın çok ötesinde kullanım alanları olduğunu göreceksiniz.
NFT tam olarak nedir?
NFT, "non-fungible token" yani "misli olmayan token" ifadesinin kısaltmasıdır. NFT, sahipliği sanat eseri, gayrimenkul, müzik ya da film gibi benzersiz fiziksel veya dijital varlıklara bağlayan bir dijital varlıktır.
NFT'leri çağımızın koleksiyon parçaları olarak düşünebilirsiniz. İnternet üzerinden alınıp satılırlar ve belirli bir nesnenin sahipliğine dair dijital kanıt sunarlar. NFT'ler blok zincirine —kripto paraların da dayandığı teknolojiye— güvenli biçimde kaydedilir; böylece varlığın benzersizliği güvence altına alınır. Bu teknoloji, NFT'lerin değiştirilmesini veya taklit edilmesini de imkânsız hale getirebilir.
NFT'leri gerçekten anlamak için önce ekonomideki "mislilik" (fungibility) kavramını anlamak gerekir.
- Misli mallar, değerleri kendine özgü olmalarından gelmediği için kolayca takas edilebilir. Örneğin 1 dolarlık bir banknotu başka bir 1 dolarlık banknotla değiştirebilirsiniz; yeni banknotun seri numarası farklı olsa da elinizde yine 1 dolar olur.
- Misli olmayan nesneler birbiriyle takas edilemez. Bir NFT'deki her token'ın kendine has özellikleri vardır ve benzer diğer token'larla aynı değeri taşımaz.
Peki insanlar NFT'ler için neden bu kadar yüksek bedeller ödemeye razı? Calaxy'nin kurucu ortağı ve COO'su Solo Ceesay şöyle açıklıyor: "Üreticiler bir NFT oluşturarak dijital olan hemen her şeyin kıtlığını ve orijinalliğini belgeleyebiliyor. Geleneksel sanat koleksiyonculuğunda piyasada Mona Lisa'nın sayısız kopyası dolaşır, ama tek bir orijinali vardır. NFT teknolojisi de orijinal esere ait sahipliğin atanmasına yardımcı oluyor."
Sanat dünyasında NFT satmak kârlı bir iş hâline geldi. Muhtemelen duymuş olduğunuz birkaç örnek:
- Dijital sanatçı Beeple'ın "Everydays — the First 5000 Days" adlı eseri Christie's'de 69,3 milyon dolara satıldı.
- LeBron James'in "Cosmic Dunk #29" smacını gösteren 20 saniyelik video 208.000 dolara alıcı buldu.
- Sotheby's'in ilk küratörlü NFT satışında bir CryptoPunk NFT'si 1,8 milyon dolara satıldı.
- Twitter CEO'su Jack Dorsey, ilk tweet'inin NFT'sini 2,9 milyon dolara açık artırmayla sattı.
NOT: Yüksek fiyatlarıyla dikkat çeken NFT çılgınlığı dolandırıcıların da ilgisini çekiyor, bu yüzden yatırımcıların temkinli olması gerekir. Bazıları size NFT olmayan bir şeyi NFT diye satmaya çalışabilir. Bazıları ise sahibi olmadıkları ve üretmedikleri bir eserin NFT'sini satma hakkına sahip olduklarını iddia edebilir.
Bir NFT satın aldığınızda, sahip olduğunuz görselin, videonun veya dijital nesnenin kopyalarını başkaları da üretebilir. Ancak tıpkı benzersiz bir sanat eseri ya da sınırlı sayıda basılmış bir baskı satın almak gibi, orijinali daha değerli olabilir.
NFT'ler nasıl çalışır?
NFT'lerin büyük bölümü Ethereum ağı üzerinde oluşturulup saklanır, ancak başka blok zincirleri de (örneğin Flow ve Tezos) NFT'yi destekler. Blok zinciri herkese açık olduğu için NFT sahipliği kolayca doğrulanabilir ve izlenebilir; buna karşın token'ı elinde tutan kişi veya şirket anonim kalabilir.
Sanat eserleri, oyun içi nesneler, canlı yayınlardan alınan kareler veya video klipler gibi farklı dijital ürünler "token'laştırılabilir" – NBA Top Shots bu alandaki en büyük NFT pazar yerlerinden biridir. Sahipliği taşıyan NFT blok zincirine yüklenirken, dijital ürünün dosya boyutu önemli değildir; çünkü dosya ağdan bağımsız olarak durur.
NFT'ye bağlı olarak telif veya lisans hakları satın almaya dâhil olmayabilir. Ancak bu her zaman böyle değildir. Benzer şekilde, sınırlı sayıda üretilmiş bir baskı satın almak da size görsel üzerinde otomatik olarak münhasır hak vermez.
Altındaki teknoloji ve fikirler geliştikçe NFT'lerin sanat alanının dışında pek çok kullanım alanı olabilir.
Örneğin bir okul, mezun olan öğrencilerine NFT verebilir; böylece şirketler bir adayın eğitim geçmişini hızlıca doğrulayabilir. Ya da bir mekân, etkinlik biletlerini satmak ve takip etmek için NFT kullanarak ikinci el satıştaki sahtekârlığı azaltabilir.
NFT'ler ile kripto paralar arasındaki fark nedir?
NFT'ler de kripto paralar da aynı blok zinciri teknolojisine dayanır. NFT pazar yerleri, NFT almak için kripto para kullanmanızı zorunlu kılabilir. Buna karşın kripto paralar ile NFT'ler farklı amaçlarla üretilir ve kullanılır.
Kripto paralar, değer saklayarak ya da alışveriş yapmanıza imkân tanıyarak bir para birimi gibi işlev görmeyi hedefler. Kripto para token'ları, ABD doları gibi geleneksel para birimlerine benzer şekilde mislidir. NFT'ler ise dijital varlıklar üzerindeki sahipliği kanıtlamaya ve hakları devretmeye yarayan benzersiz token'lar üretir.
NFT nasıl satın alınır?
NFT'ler internet üzerindeki borsalar veya pazar yerleri aracılığıyla satın alınabilir, satılabilir, takas edilebilir ve üretilebilir. Fiyatı üretici ya da mevcut sahip belirleyebilir. Alternatif olarak, NFT için teklif vermeniz gereken bir açık artırma düzenlenebilir.
Foundation: Üreticilerin, ağda hâlihazırda bulunan diğer üreticiler tarafından davet edilmesi gereken, toplulukça küratörlüğü yapılan bir pazar yeri.
Nifty Gateway: Tanınmış markalar, sporcular ve sanatçılarla iş birliği yapan, sanat odaklı bir pazar yeri.
OpenSea: Geniş bir koleksiyon yelpazesi sunan, NFT'nin en eski ve en büyük pazar yerlerinden biri.
Rarible: Sanata odaklanan çeşitli NFT'ler sunar. Üyeler platformun kendi RARI token'ıyla ödüllendirilir.
SuperRare, dijital sanatın küratörlüğü ve satışı konusunda uzmanlaşmış bir pazar yeridir.
NFT'lerin son derece spekülatif yatırımlar olabileceğini unutmamak önemlidir. Kimileri NFT satarak on binlerce, hatta milyonlarca dolar kazandı. Kimileri ise sonunda hiçbir işe yaramayan bir dijital ürüne yüklü bir bedel ödeyebilir.
Kayıt süreci pazar yerine göre değişebilir. NFT'ler çoğunlukla ether (Ethereum'un yerel kripto parası) gibi bir kripto parayla satın alınır, ancak fiyat dolar cinsinden de gösterilebilir. Her işlemde uygulanan ücretler de pazar yerine göre farklılık gösterebilir.
Finansal sonuç
NFT'lerin gelecekte pek çok pratik kullanım alanı olabilir, ancak bugün ağırlıklı olarak dijital sanatta kullanılıyorlar.
"NFT'ler, üreticilerin geniş bir pazarı olmayabilecek dijital işlerini satması için akıcı bir mekanizma sunuyor. Üstelik sanatçıların, eserlerinin sonraki her satışından pay almasının da yolları var," diyor Ceesay. "Koleksiyonerler açısındansa hem dijital sanat üzerinde spekülasyon yapma hem de zincir üzerindeki nadir eserlerin haklarına sahip olmakla övünme imkânı doğuyor."
Bir NFT'yi yatırım amacıyla almayı düşünüyorsanız, değerinin artacağına dair hiçbir garanti olmadığını aklınızda tutun. Bazı NFT'ler yüz binlerce ya da milyonlarca dolar değerinde olabilirken, bazıları hiçbir değer taşımayabilir.