Slippaj ilə spred arasındakı fərq nədir? Kripto valyuta bazarında slippajdan necə qorunmaq olar?
Slippaj nədir? Alış və satış arasındakı fərq niyə yaranır?
Spred aktivin sifariş kitabındakı ən yüksək alış qiyməti ilə ən aşağı satış qiyməti arasındakı məsafədir.
Ənənəvi bazarlarda bu fərqi əksər hallarda bazar meykerləri və ya vasitəçi likvidlik təchizatçıları formalaşdırır. Kripto valyuta bazarlarında isə o, alıcılarla satıcıların limit sifarişləri arasındakı fərqdən yaranır.
Aktivi elə həmin an bazar qiyməti ilə almaq istəyirsinizsə, satıcının verdiyi ən aşağı satış qiyməti ilə almalısınız. Dərhal satmaq istəyirsinizsə, bu dəfə ən yüksək alış qiyməti ilə satmalı olacaqsınız.
Aktiv bazarlarda bu fərq kiçik olur. Sifariş kitabındakı həcm böyük olduğu üçün alıcı və satıcıların hərəkətləri aktivin qiymətinə ciddi təsir göstərmir. Spred genişləndikdə isə böyük həcmli sifarişlərin icrası qiymətdə dalğalanmaya səbəb olur.
Slippaj nədir?
Əvvəlcə gözlənilən qiymətlə əməliyyatın həqiqətən icra olunduğu qiymət arasındakı fərqə slippaj deyilir.
Slippaj sifarişin bazara daxil olduğu andan əməliyyatın icra edildiyi ana qədər baş verən qiymət hərəkətləridir; nəticədə investor əvvəlcə istədiyindən fərqli bir qiymətə razılaşmaq məcburiyyətində qalır.
Bütün bazarlarda rast gəlinən slippaj, qiymət oynaqlığının yüksək olması səbəbindən kripto bazarlarında (xüsusən mərkəzləşməmiş olanlarda) daha tez-tez və daha böyük həcmdə baş verir.
Bundan əlavə, aşağı həcm və zəif likvidlik kimi problemlər slippaj ehtimalını artırır.
Məsələn, 100 dollardan böyük alış sifarişi vermək istəyirsiniz, amma bazarda bu sifarişi istədiyiniz qiymətlə icra edəcək likvidlik yoxdur. Onda sifarişiniz tam dolana qədər 100 dollardan yuxarı sifarişləri götürməli olursunuz. Nəticədə alışlarınızın orta qiyməti yüz dollardan yuxarı çıxır — biz məhz buna slippaj deyirik.
Yəni bazar sifarişi yaratdığınız zaman birja alışınızı və ya satışınızı sifariş kitabındakı limit sifarişləri ilə avtomatik uyğunlaşdırır. Sifariş kitabı sizi ən yaxşı qiymətlə uyğunlaşdırır, lakin istədiyiniz qiymətdə kifayət qədər həcm yoxdursa, pillə-pillə yuxarı qalxmağa başlayırsınız. Nəticədə gözləmədiyiniz qiymətlərlə üzləşə bilərsiniz.
Xoşxassəli və bədxassəli slippaj
Slippajın müsbət və mənfi olmaqla iki növü var. Əməliyyatın icra olunduğu qiymət alış sifarişindəki qiymətdən aşağıdırsa, buna müsbət slippaj deyilir, çünki investor gözlədiyindən ucuz alır.
Reallaşan qiymət alış sifarişindəki qiymətdən yuxarıdırsa, investoru zərərə saldığı üçün ona mənfi slippaj deyilir. Satış sifarişlərində isə əksi keçərlidir.
Həddindən artıq slippaj tez-tez əməliyyat aparan treyderlərə ciddi ziyan vura bilər. Slippajı tamamilə aradan qaldırmaq mümkün olmasa da, azaltmaq üçün treyderlər bazar sifarişi əvəzinə limit sifarişi seçə bilərlər.
Bəzi birjalar slippaj nisbətini məhdudlaşdırmaq üçün tolerantlıq həddi təyin etməyə imkan verir. Digər tərəfdən, slippaj tolerantlığı çox aşağı saxlanılarsa (adətən 0,1 faizdən 5 faizə qədər istifadə olunur), əməliyyatın ümumiyyətlə baş tutmaması və böyük bir fürsətin əldən verilməsi ehtimalı yaranır. Slippaj təcrübəsiz investorlar üçün bir anda kabusa çevrilə bilər. Elə buna görə də həm kripto valyutaların, həm də fond bazarının qiymət oynaqlığını anlamaq vacibdir.
Slippaj nisbətini minimuma endirmək üçün bir neçə məsləhət:
Limit sifarişlərindən istifadə edin. Limit sifarişləri sayəsində istədiyiniz qiyməti, hətta daha yaxşısını əldə edə bilərsiniz. Əməliyyatın sürətindən güzəştə getsəniz də, mənfi slippajdan qurtularsınız.
Böyük sifarişlərinizi kiçik hissələrə bölün. Sifariş kitabını diqqətlə izləyin və mövcud həcmdən böyük sifarişlər verməməyə çalışın.
Likvidliyi az olan aktivlərdə hətta tək bir əməliyyat da kiçik miqdarda slippaj yarada bilər. Lakin çoxlu sayda kiçik əməliyyat aparsanız, əməliyyatlarınızın qiyməti yenə də bundan təsirlənəcək.
Mərkəzləşməmiş birjalardakı əməliyyat komissiyalarına diqqət yetirin. Bəzi şəbəkələr slippaj nisbətini azaldır, bəziləri isə qazancınızı sıfırlaya biləcək komissiyalar tuta bilər.