DeFi 2.0 — DeFi 1.0-ın çatışmazlıqlarını aradan qaldırmağa çalışan təşəbbüslər toplusudur. DeFi-nin məqsədi maliyyəni hamıya çatdırmaqdır, lakin o, miqyaslanma, təhlükəsizlik, mərkəzləşmə, likvidlik və məlumat əlçatanlığı problemləri ilə üzləşib. DeFi 2.0 məhz bu problemləri həll etməyi və istifadəçi təcrübəsini yaxşılaşdırmağı hədəfləyir. Uğur qazansa, kripto istifadəçilərini DeFi-dən çəkindirən riskləri və mürəkkəbliyi azaltmağa kömək edəcək.
DeFi 2.0-ın bir neçə istifadə ssenarisi artıq işləkdir. Bəzi platformalarda LP tokenlərinizi və yield farm LP tokenlərinizi kredit üçün girov qoya bilərsiniz. Bu yanaşma hovuz gəlirlərini almağa davam edərkən onlardan daha çox dəyər çıxarmağa imkan verir.
Girovunuzun borc verən üçün gəlir qazandığı özü-özünü ödəyən kreditlər də əldə edə bilərsiniz. Bu gəlir borcu ödəyir və borcalan heç bir faiz ödəmir. Sındırılmış smart kontraktlara və müvəqqəti itkiyə (IL) qarşı sığorta isə digər iki istifadə ssenarisidir.
DAO idarəetməsi və mərkəzləşməmə DeFi 2.0-da yüksələn trendlərdir. Digər tərəfdən, hökumətlər və tənzimləyicilər zamanla layihələrin necə işlədiyinə təsir edə bilər. İnvestisiya etməzdən əvvəl bunu nəzərə alın, çünki təklif olunan xidmətlər dəyişməli ola bilər.
Giriş
DeFi-nin (Mərkəzləşməmiş Maliyyə) 2020-ci ildə doğulmasından iki ildən çox vaxt keçib. O vaxtdan bəri ticarəti və maliyyəni mərkəzsizləşdirən UniSwap kimi son dərəcə uğurlu DeFi layihələrini və kripto sektorunda gəlir qazanmağın yeni üsullarını gördük. Lakin Bitcoin (BTC) nümunəsində olduğu kimi, bu qədər gənc bir sahədə hələ də həll edilməli məsələlər var. Nəticədə, DeFi mərkəzləşməmiş tətbiqlərinin (DApp) yeni nəslini adlandırmaq üçün DeFi 2.0 termini geniş yayıldı.
2021-ci ilin dekabrı etibarilə DeFi 2.0-ın tam dalğasını hələ gözləyirik, lakin onun ilk əlamətlərini artıq görmək mümkündür. Bu məqalədə nəyə diqqət yetirməli olduğunuzu və DeFi ekosistemindəki həll olunmamış problemləri aradan qaldırmaq üçün DeFi 2.0-ın niyə lazım olduğunu öyrənin.
DeFi 2.0 nədir?
DeFi 2.0 — ilk DeFi dalğasını əngəlləyən problemləri yeniləmək və düzəltmək cəhdi olan bir hərəkatdır. DeFi kripto pul kisəsi olan hər kəsə mərkəzləşməmiş maliyyə xidmətləri verməklə oyunun qaydalarını dəyişdi, lakin onun hələ də zəif yerləri var. Bu meyl kriptoda artıq bir dəfə baş verib: Ethereum (ETH) kimi ikinci nəsil bloklar zəncirləri Bitcoin-i geridə qoydu. DeFi 2.0 həm də ölkələrin tətbiq etmək istədiyi KYC və AML kimi yeni uyğunluq qaydalarına cavab verməli olacaq.
Bir nümunəyə baxaq. Likvidlik hovuzları (LP) DeFi-də çox populyar oldu, çünki likvidlik təchizatçılarına token cütlərini stake edərək komissiya qazanmağa imkan verir. Lakin tokenlərin qiymət nisbəti dəyişərsə, likvidlik təchizatçıları pul itirmə riski ilə üzləşir (müvəqqəti itki). Cüzi bir haqq müqabilində DeFi 2.0 protokolu buna qarşı sığorta təklif edə bilər. Bu strategiya LP-lərə investisiya motivasiyasını artırır, eyni zamanda istifadəçilərə, pay sahiblərinə və bütövlükdə DeFi sənayesinə fayda verir.
DeFi-nin məhdudiyyətləri hansılardır?
DeFi 2.0 istifadə ssenarilərinə daha dərindən baxmazdan əvvəl onun həll etməyə çalışdığı problemləri nəzərdən keçirək. Burada qeyd olunanların çoxu ümumilikdə bloklar zənciri texnologiyasının və kriptovalyutaların üzləşdiyi problemlərlə oxşardır:
-
Miqyaslanma: Yüksək gas qiymətləri olan sıx yüklü şəbəkələrdəki DeFi protokolları bəzən yavaş və bahalı xidmət göstərir. Sadə əməliyyatlar həddindən artıq uzun çəkirsə, səmərəsiz olur.
-
Orakullar və üçüncü tərəf məlumatı: Xarici məlumatlardan asılı olan maliyyə məhsulları daha keyfiyyətli orakullara (üçüncü tərəf məlumat mənbələrinə) ehtiyac duyur.
-
Mərkəzləşmə: DeFi-də daha çox mərkəzsizləşmə hədəf olmalıdır. Buna baxmayaraq, bir çox layihədə hələ də DAO prinsipləri yoxdur.
-
Təhlükəsizlik: İstifadəçilərin əksəriyyəti DeFi ilə bağlı təhlükələri nə idarə edir, nə də tam anlayır. Onlar tam başa düşmədikləri smart kontraktlarda milyonlarla dolları riskə atırlar. Təhlükəsizlik auditləri mövcud olsa da, kontrakta dəyişiklik edildikdə onların dəyəri azalır.
-
Likvidlik: Bazarlar və likvidlik hovuzları bir neçə bloklar zənciri və platforma arasında bölünüb, bu da likvidliyi parçalayır. Likvidlik təmin etməklə vəsaitlər və onların bütün dəyəri kilidlənir. Əksər hallarda likvidlik hovuzlarına qoyulmuş tokenlər başqa yerdə istifadə oluna bilmir və bu, kapital səmərəsizliyi yaradır.
DeFi 2.0 niyə vacibdir?
Hətta HODLer-lər və təcrübəli kripto istifadəçiləri üçün belə DeFi qorxuducu və anlaşılması çətin ola bilər. Halbuki onun məqsədi giriş maneələrini aradan qaldırmaq və kripto sahibləri üçün yeni gəlir imkanları yaratmaqdır. Adi bankdan kredit ala bilməyən istifadəçilər bunu DeFi vasitəsilə edə bilər.
DeFi 2.0 ona görə əhəmiyyətlidir ki, riski azaldarkən bank xidmətlərini hamı üçün əlçatan etmək potensialına malikdir. O həm də əvvəlki bölmədə qeyd olunan problemləri həll etməyə və beləliklə istifadəçi təcrübəsini yaxşılaşdırmağa çalışır. Bunu daha güclü stimullarla birlikdə bacarsaq, hamı qazanacaq.
DeFi 2.0 istifadə ssenariləri
DeFi 2.0 istifadə ssenarilərini gözləməyə ehtiyac yoxdur. Ethereum, Binance Smart Chain, Solana və smart kontrakt dəstəkli digər bloklar zəncirləri daxil olmaqla bir neçə şəbəkədə artıq yeni DeFi xidmətləri təklif edən layihələr var. Bu bölmədə ən geniş yayılmışlarına nəzər salacağıq:
Stake edilmiş vəsaitlərin dəyərini açmaq
Əgər likvidlik hovuzunda token cütü stake etmisinizsə, əvəzində LP tokenləri almısınız. DeFi 1.0 ilə LP tokenlərini yield farm-da stake edərək gəlirinizi artıra bilərdiniz. DeFi 2.0-dan əvvəl dəyər çıxarma zənciri burada bitirdi. Likvidlik təmin etmək üçün seyflərdə milyonlarla dollar saxlanılır, lakin kapital səmərəliliyini daha da artırmaq üçün yer var.
DeFi 2.0 bir addım irəli gedərək bu yield farm LP tokenlərini girov kimi istifadə edir. Bu, kreditləşmə protokolundan kripto krediti almaq və ya MakerDAO (DAI) bənzəri prosedurla token buraxmaq üçün ola bilər. Konkret üsul hər layihədə fərqlənir, amma məqsəd eynidir: LP tokenlərinizin dəyəri yeni imkanlar üçün açılmalı və eyni zamanda APY artmalıdır.
Smart kontrakt sığortası
Təcrübəli developer deyilsinizsə, smart kontraktları dərindən araşdırmaq çətin ola bilər. Bu biliyiniz yoxdursa, layihəni yalnız qismən qiymətləndirə bilərsiniz. DeFi layihələrinə investisiya edərkən bu, ciddi risk deməkdir. DeFi 2.0 sizə konkret smart kontraktlar üçün DeFi sığortası almaq imkanı verir.
Tutaq ki, bir yield optimizatorundan istifadə edirsiniz və onun smart kontraktında LP tokenləriniz stake olunub. Smart kontrakt sındırılarsa, bütün depozitinizi itirə bilərsiniz. Müəyyən bir haqq müqabilində sığorta layihəsi yield farm-dakı depozitinizə zəmanət verə bilər. Nəzərə alın ki, bu yalnız bir smart kontrakta şamil olunacaq. Likvidlik hovuzu kontraktı sındırılarsa, çox güman ki, ödəniş almayacaqsınız. Lakin sığortalanmış yield farm kontraktı zərər görərsə, demək olar ki, mütləq kompensasiya alacaqsınız.
Müvəqqəti itki sığortası
Likvidlik hovuzuna investisiya qoyub likvidlik mininqinə başlasanız, kilidlədiyiniz iki tokenin qiymət nisbətindəki hər dəyişiklik maliyyə itkisinə səbəb ola bilər. Buna müvəqqəti itki deyilir, lakin yeni DeFi 2.0 protokolları bu riski azaltmağın yeni yollarını axtarır.
Cüt tələb olunmursa, tək tərəfli LP-yə bir token əlavə etməyi düşünün. Protokol daha sonra cütün digər tərəfi kimi öz doğma tokenini əlavə edir. Bundan sonra protokol, eləcə də siz, həmin cütdəki mübadilələrdən qazanılan komissiyaları alırsınız.
Zamanla protokol bu komissiyalardan depozitinizi müvəqqəti itkinin təsirlərindən qorumaq üçün sığorta fondu formalaşdırır. Komissiyalar itkiləri örtməyə çatmazsa, protokol kompensasiya üçün əlavə token buraxa bilər. Token həddindən çox olarsa, onlar sonrakı istifadə üçün saxlanıla və ya təklifi azaltmaq üçün yandırıla bilər.
Özü-özünü ödəyən kreditlər
Kredit götürmək adətən həm likvidasiya riski, həm də faiz ödənişləri deməkdir. DeFi 2.0 ilə bunun belə olması vacib deyil. Tutaq ki, bir kripto borc verəndən 100 dollarlıq kredit alırsınız. O sizə kriptovalyuta ilə 100 dollar borc verir, amma 50 dollar girov tələb edir. Depozitinizi qoyduqdan sonra borc verən onu kreditinizi ödəmək üçün gəlir qazanmağa yönəldir. Borc verən sizin kriptovalyutanızla 100 dollar üstəgəl əlavə haqq qazandıqdan sonra depozitiniz sizə qaytarılır. Burada likvidasiya təhlükəsi də yoxdur. Girov tokeni dəyər itirsə, kredit sadəcə daha uzun müddətə ödənilir.
DeFi 2.0-a kim nəzarət edir?
Bütün bu funksiyalar və istifadə ssenariləri fonunda onlara kimin nəzarət etdiyini soruşmağa dəyər. Bloklar zənciri texnologiyasında həmişə mərkəzsizləşmə hərəkatı olub. DeFi də istisna deyil. DeFi 1.0-ın ilk layihələrindən olan MakerDAO (DAI) bu hərəkat üçün nümunə yaratdı. Layihələrin öz icmasına söz haqqı verməsi getdikcə adiləşir.
Bir çox platforma tokeni həm də idarəetmə tokeni kimi işləyir və sahiblərinə səsvermə hüququ verir. DeFi 2.0 ilə sektorda daha çox mərkəzsizləşmə gözləmək realdır. Lakin uyğunluq və tənzimləmə DeFi-yə çatdıqca, onların rolu daha da vacibləşir.
DeFi 2.0-ın riskləri hansılardır və onlardan necə qaçmaq olar?
DeFi 2.0 ilə bağlı təhlükələrin çoxu DeFi 1.0-dakılarla eynidir. Ən çox rast gəlinənləri və özünüzü qorumaq üçün edə biləcəklərinizi təqdim edirik.
-
Qarşılıqlı əlaqədə olduğunuz smart kontraktlarda arxa qapılar və ya qüsurlar ola bilər, yaxud onlar sındırıla bilər. Audit də heç vaxt layihənin təhlükəsizliyinə zəmanət vermir. İdeya haqqında mümkün qədər çox araşdırma aparın və unutmayın ki, investisiya həmişə risk deməkdir.
-
Tənzimləmə investisiyalarınıza təsir edə bilər. Dünyanın hər yerində hökumətlər və səlahiyyətli orqanlar DeFi ekosistemi ilə maraqlanır. Tənzimləmə və qaydalar kriptonun təhlükəsizliyini və sabitliyini artıra bilsə də, yeni məhdudiyyətlər tətbiq olunanda bəzi layihələr xidmətlərini dəyişməli ola bilər.
-
Müvəqqəti itki. Hətta IL sığortası ilə də likvidlik mininqi ilə maraqlanan hər kəs ciddi riskə düşür. Bu riski heç vaxt tam aradan qaldırmaq mümkün deyil.
-
Pulunuza çıxış çətinləşə bilər. Əgər DeFi layihəsinin sayt interfeysi vasitəsilə stake edirsinizsə, smart kontraktı bloklar zənciri kəşfiyyatçısında da tapmalısınız. Sayt işləməzsə, vəsait çıxara bilməyəcəksiniz. Lakin smart kontraktla birbaşa işləmək üçün müəyyən texniki bilik lazımdır.
Yekun fikirlər
DeFi sahəsində çoxlu uğurlu təşəbbüs olsa da, DeFi 2.0-ın tam potensialını hələ görməmişik. İstifadəçilərin əksəriyyəti mövzunu hələ də çətin tapır və heç kim tam anlamadığı maliyyə məhsullarından istifadə etməməlidir. Prosesi sadələşdirmək üçün, xüsusən yeni istifadəçilər baxımından, hələ görüləsi işlər var. APY qazanarkən riski azaltmağın yaradıcı üsullarında uğur gördük, amma DeFi 2.0-ın vədlərini doğruldub-doğrultmayacağını görmək üçün gözləməli olacağıq.