Əsas məqamlar
- Bitcoin hər zaman dünyanın aparıcı kriptovalyutası olub, lakin minlərlə alternativ kriptovalyuta, yəni altkoin yaradılıb və onların hamısı rəqabət aparır və ya "növbəti böyük uğur" olduğunu iddia edir.
- Kripto aktivin performansını qiymətləndirmək yalnız son qiymət hərəkətinə baxmaqla məhdudlaşmamalıdır.
- Hər altkoinin qısa və uzunmüddətli dəyərini qiymətləndirmək çoxlu araşdırma tələb etdiyi üçün çətin görünə bilər, lakin qiymətləndirmənizi daha etibarlı edən bəzi əsas amillər var.
- Bu məqalədə yeni altkoinləri nəzərdən keçirərkən dəyəri ölçməyə kömək edəcək beş addımlı proses təqdim edirik.
2010-cu ildə yaranmasından və sonrakı populyarlıq partlayışından bəri Bitcoin kriptovalyuta sənayesinin bazar lideridir; son onillikdə onun bazar dominantlığı bir neçə dəfə 80 faizə çatıb. BTC kriptovalyuta sənayesi ilə eyniləşdirilsə də, bu vəziyyət yavaş-yavaş dəyişir — blokçeynlə bağlı bir çox yenilik artıq etalon kripto aktivdən kənardakı kripto layihələrdən çıxır.
Bitcoinin yaranmasından cəmi bir il sonra altkoin kimi tanınan çoxlu alternativ kriptovalyuta meydana gəldi. Bitcoinin blokçeyn texnologiyasından ilhamlanan bu altkoinlər adətən orijinal Bitcoin modelindən fərqli blokçeyn istifadə ssenariləri təqdim edir. Bu altkoinlərin bəzilərini hətta Bitcoinin birbaşa varisləri saymaq olar — ən azı Bitcoin blokçeynindəki böyük yenilənmədən sonra törəmə kripto aktiv kimi yaradıldıqları baxımından.
2010-cu illərin əvvəlində yalnız bir ovuc altkoin mövcud idi. Lakin Ethereum-un 2015-ci ildəki debütü və 2017-ci ildə populyarlığının artması ilə bazarda mövcud olan altkoinlərin sayı əhəmiyyətli dərəcədə çoxaldı. Ethereum-un ağıllı müqavilə texnologiyası layihələrin öz kriptovalyutalarını yaratmasını hər zamankından asan etdi və bu gün də əsas oyunçular olan bir sıra startapların formalaşmasına yol açdı.
Bitcoin böyük, lakin yavaş-yavaş azalan üstünlüyünü qoruyarkən, qlobal kriptovalyuta bazarı elə bir yetkinlik səviyyəsinə çatıb ki, artıq hər altkoinin dəyərini Bitcoinlə müqayisə etməklə yanaşı, ayrılıqda da qiymətləndirə bilərsiniz.
Bitcoin, yoxsa altkoin
İlk baxışda Bitcoinin bazar dominantlığının onu investisiya üçün yeganə dəyərli kriptovalyuta etdiyini düşünmək asandır. On illik uğur tarixçəsi, başlatdığı maliyyə inqilabı və ən ənənəvi maliyyə qurumları üzərində belə artan təsiri ilə Bitcoin, fövqəladə hadisələr baş verməzsə, hələ bir müddət bazar lideri olaraq qalacaq.
Bununla belə, ümumi kripto bazarındakı yüksəliş diqqətəlayiq altkoinlərin özlərini əsas oyunçular kimi göstərməsinə imkan yaradıb. Bitcoin ən ənənəvi kripto treyderlərinin və sahiblərinin diqqətini üzərində saxlayarkən, altkoinlər əhatə dairələrini və təsirlərini genişləndirmək fürsəti qazanır. Nəticədə bir neçə dövrdə bəzi altkoinlər Bitcoini üstələyən artım nümayiş etdirib.
Digər tərəfdən, hər altkoinin özünəməxsus güclü və zəif tərəfləri var və bu, onun uzunmüddətli davamlılığı ilə bağlı suallar doğurur. Bir çox altkoin, xüsusilə kripto bazarının coşqu dövrlərində yaradılanlar, güclü başlanğıc etsə də, sonradan bu və ya digər səbəbdən çöküb. Onların bir neçəsi investisiyalarını lazımınca araşdırmayanları aldadan açıq-aşkar exit scam (çıxış fırıldağı) kimi qiymətləndirilib. Buna görə də dəyərli tokenləri qalanlardan ayırmağınıza kömək edəcək ətraflı bələdçi hazırlamışıq.
Altkoini qiymətləndirərkən baxılmalı beş amil
Kripto aktivin dəyərini tam dəqiqliklə ölçən vahid üsul olmasa da, aktivin dəyəri və yüksəliş potensialı barədə çox şey deyə bilən bir neçə həlledici amil mövcuddur. Hər amilin altında altkoinin üstünlüklərini qiymətləndirmək üçün istifadə edə biləcəyiniz bir neçə əsas sual da veririk.
Funksiya
Altkoinlər adətən hər hansı sahədəki problemi blokçeyn həlli ilə aradan qaldırmağı hədəfləyən konkret istifadə ssenariləri ilə yaradılır. Aydın funksiyası olmayan altkoinin dəyər saxlama vasitəsi kimi gələcəyi çətin ki olsun. Əvvəlcə böyük səs-küy yaradıb sonradan sönən bəzi altkoinlərin problemi ondadır ki, onlar mövcud olmayan bir problemə həll təqdim edirlər. Digər altkoinlər isə Bitcoindən böyük olmaq istədiklərini deyirlər — bu da potensial investorlar üçün, çox güman ki, xəbərdarlıq siqnalı sayılmalıdır.
Araşdırmanıza istiqamət verəcək bir neçə sual:
- Bu altkoin mövcud bir koini kopyalamaqdan başqa əhəmiyyətli bir iş görürmü?
- Altkoinin məqsədi həm faydalıdır, həm də yaxın gələcəkdə əldə oluna biləndirmi?
Tərtibatçılar və dəstək
Bir şirkətin dəyərini komandasının biznesi inkişaf etdirmək üçün gördüyü işlərə əsasən qiymətləndirdiyiniz kimi, araşdırdığınız altkoinin arxasındakı kripto layihəni idarə edən komandanı da yaxından izləməlisiniz. İşə komandanın tərtibatçılarını və onların uğur tarixçəsini yoxlamaqla başlaya bilərsiniz. CV-lərdən başqa, layihəyə nə qədər əmək sərf etdiklərini, səylərinin müsbət nəticələr verib-vermədiyini və əldə etdikləri irəliləyiş barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmağa çalışıb-çalışmadıqlarını da görə bilməlisiniz.
Özünüzə bu sualları verin:
- Tərtibatçılar bacarıqlı və nüfuzludurlarmı?
- Komanda layihənin əhəmiyyətli yenilənmələri üzərində fəal işləyirmi?
- Məhsullarını təkmilləşdirməyə çalışırlar və investorlarla müntəzəm əlaqə saxlayırlarmı?
Unutmayın ki, bu amil sənayedə hələ iz qoymamış yeni altkoinlər üçün daha həlledicidir. Altkoin xeyli müddətdir bazardadırsa, növbəti amil, çox güman ki, daha vacib olacaq.
Tarixçə və nüfuz
Bəzən kripto layihənin və ona bağlı altkoinin komandasında nüfuzlu CV-lərə sahib üzvlər olur. Lakin bu, həmin altkoinin uğur qazanacağına zəmanət deyil. Bəzən altkoinin tarixçəsindəki hadisələr həmin kripto aktiv barədə formalaşdırdığınız müsbət qənaətləri alt-üst edə bilər.
Aşağıdakı sualları cavablandırarkən üzə çıxa biləcək xəbərdarlıq siqnallarına diqqət edin:
- Koinin tarixçəsində hər hansı qalmaqal olubmu?
- Aşkarlanmış təhlükəsizlik pozuntuları varmı?
- Altkoin nə vaxtdan bazardadır və o vaxtdan bəri dəyəri nə qədər artıb?
Həcm
Tamamilə yeni layihələrə girməyə kifayət qədər cəsarətli və yüksək riskli investisiyalara dözümlü investor deyilsinizsə, altkoinin açıq bazardakı performansına da baxmalısınız. Qiymət tarixçəsini araşdırmaqla yanaşı, altkoinin bazar sağlamlığını ticarət həcmi vasitəsilə yoxlaya bilərsiniz. Sadə dillə desək, insanlar bazarda altkoinin böyük həcmlərini alıb-satırlarsa, həmin altkoin yaxşı vəziyyətdədir. İnsanların o altkoin üçün real istifadə sahəsi tapması isə daha da yaxşı olardı.
Bu amil iki kritik sual doğurur:
- Hazırda altkoindən neçə nəfər istifadə edir?
- Altkoin hər hansı böyük birjada ticarət olunurmu?
Əlçatanlıq
Tutaq ki, bu mərhələdə araşdırdığınız altkoində gördükləriniz xoşunuza gəlir. Yenə də əldə edilməsi çətin olan perspektivli altkoin əsl aktivdən çox baş ağrısıdır. Asan əldə edilən altkoinlər ictimaiyyət üçün daha əlçatandır və daha böyük bazarlara çıxmaq ehtimalları daha yüksəkdir.
Bunları yoxlayın:
- Altkoini necə alacaqsınız?
- Altkoini kredit kartı, bank köçürməsi və ya P2P vasitəsilə ala biləcəksinizmi?
Bu sualların cavabları qənaətbəxş deyilsə, investisiyanıza dəyən altkoin görənə qədər hələlik mövcud planınıza sadiq qalmağınız daha məqsədəuyğun ola bilər.
Nəticə
Altkoinin uzunmüddətli dəyərini qiymətləndirərkən sizin üçün nəyin vacib olduğundan asılı olaraq yoxlama siyahınıza saysız-hesabsız əlavə amil daxil edə bilərsiniz. Kriptovalyuta sahəsinin ən tanınmış şirkətlərinin nəzərə aldığı meyarlardan da ilham ala bilərsiniz. Bir çox halda altkoinlər getdikcə artan nəzarət altındadır.