Tiền giấy ra đời như thế nào
Hàng nghìn năm trước, con người đổi hàng lấy hàng để có thứ mình cần. Muốn mua thịt, bạn phải đưa cho người bán thứ gì đó mà họ đang cần. Suốt mấy nghìn năm ấy, gia súc và ngũ cốc được đem ra đổi chác nhiều đến mức chúng dần được dùng như tiền.
Nhờ vậy, người ta có thể mua gần như mọi thứ chỉ bằng thóc lúa hay vật nuôi. Đổi chác là giao dịch trực tiếp giữa hai người, y hệt cảnh hai đứa trẻ đổi đồ chơi cho nhau.
Thời gian trôi qua, việc đổi chác bắt đầu phát sinh rắc rối. Chẳng hạn, một người bạn hứa đưa bộ Lego của cậu ấy để đổi lấy chiếc ô tô đồ chơi của bạn, rồi lại nuốt lời. Ngày xưa, để giải quyết những chuyện như vậy, người ta tìm đến một người khôn ngoan đứng ra làm trung gian. Người đó, ví dụ như thầy giáo, sẽ buộc cậu bạn kia phải giữ lời hứa. Qua hàng nghìn năm, những "người khôn ngoan" mà xã hội xưa tìm đến ấy đã tiến hóa thành thứ mà ngày nay chúng ta gọi là ngân hàng.
Ngân hàng nghĩ ra khái niệm "tiền giấy". Từ đó, người ta không cần sở hữu thứ gì khác ngoài tiền giấy để đổi lấy hàng hóa hay dịch vụ. Có tiền giấy là mua được mọi thứ mình muốn. Người ta kiếm tiền bằng cách đi làm, làm ra và bán đồ như đồ chơi, hoặc đôi khi bằng cách đi vay. Cứ thế, tờ giấy thay thế cho hàng hóa thật và đại diện cho chúng. Nếu nhìn kỹ một tờ tiền, bạn sẽ thấy chữ ký của chính những người khôn ngoan mà chúng ta vừa nhắc tới.
Cũng như bạn tin bố mẹ khi họ hứa mua cho bạn một món đồ chơi mới, cả hệ thống tiền tệ được dựng lên trên "niềm tin". Không có niềm tin giữa người với người, tiền chỉ là một mảnh giấy. Còn những người trung gian khôn ngoan kia thì sao? Giờ họ chính là các ngân hàng, nơi bảo đảm rằng lời hứa trả tiền giữa mọi người được thực hiện.
Tiền giấy được số hóa
Việc tiền giấy thay chỗ cho vật nuôi và ngũ cốc thật ra đã là bước đầu tiên của quá trình số hóa. Những video bạn xem trên YouTube hôm nay ngày trước được cất trong băng từ – một thiết bị vật lý có cuộn băng bên trong, và đoạn phim nằm ngay ở đó. Bây giờ mọi thứ đã số hóa: bạn xem video mà chẳng cần biết bản ghi nằm ở đâu. Tiền cũng vậy. Tiền của gia đình nằm an toàn trong tài khoản ngân hàng mà bố mẹ bạn thậm chí không phải nhìn thấy nó. Cả nhà không cần nhét toàn bộ tiền vào túi mới mua được đồ.
Ngân hàng đã số hóa tiền giấy và tạo ra cách quản lý nó qua Internet. Giống như xem hoạt hình online, bạn có thể điều khiển tiền của mình online. Tiền không tồn tại dưới dạng vật chất nữa, và chuyển tiền từ máy tính này sang máy tính khác dễ hơn nhiều so với những cách cũ.
Bitcoin
Bạn còn nhớ bố mẹ làm gì trước khi cả nhà đi du lịch không? Họ khóa hết cửa để căn nhà được an toàn trong lúc mọi người vắng mặt. Trên máy tính, chúng ta bảo vệ mọi thứ theo cách tương tự: dùng mật khẩu, thứ hoạt động chẳng khác gì ổ khóa. Máy tính có thể tạo ra những khóa mã hóa phức tạp, giống như những ổ khóa cực kỳ chắc chắn. Nếu kẻ xấu lấy được những chiếc khóa ấy – vốn chẳng khác gì chìa khóa nhà – thì tiền của chúng ta cũng thành của họ.
Mã hóa là trái tim của công nghệ đứng sau Bitcoin. Nhờ mã hóa mạnh, chúng ta chắc chắn rằng chỉ mình mình giữ chìa khóa mở kho Bitcoin của mình.
Phần mềm Bitcoin gắn từng đơn vị coin với người đang giữ chìa khóa của nó, và thế là nó thuộc về bạn. Mọi giao dịch – kể cả khi bạn mua một món đồ chơi và trả bằng Bitcoin – đều được thêm vào chuỗi giao dịch, được hàng trăm người xác minh kiểm tra rồi ghi vào sổ cái Bitcoin. Công nghệ sổ cái phân tán, không có trung tâm ấy được gọi là "blockchain". Bitcoin chính là một ứng dụng của công nghệ tuyệt vời này.
Bitcoin là công nghệ không đòi hỏi con người phải tin nhau. Nghĩa là khi dùng Bitcoin, bạn không cần đến "người khôn ngoan" để phân xử vụ cậu bạn nuốt lời kia nữa. Hơn nữa, sổ cái Bitcoin nằm trong tay những người dùng gọi là "thợ đào", rải rác khắp thế giới. Mỗi thợ đào giữ một bản sổ cái giống hệt nhau. Nhờ vậy, dù kẻ xấu có sửa được sổ của mình thì cũng không chạm được vào các bản còn lại. Mọi ghi chép vì thế luôn kiểm chứng được một cách chắc chắn.
Để giao dịch bằng Bitcoin, bạn cần:
-
Một ví Bitcoin: có rất nhiều giải pháp ví giúp bạn cất Bitcoin an toàn. Bạn có thể lưu khóa Bitcoin trên giấy, trên điện thoại hoặc trên máy tính.
-
Bitcoin: bạn phải có Bitcoin thì mới đem đi trao đổi được.
-
Một người mua chịu trả tiền cho bạn: dù dùng thứ gì làm phương tiện thanh toán, phần này của nền kinh tế không bao giờ đổi – bạn cần một người sẵn sàng mua thứ gì đó từ bạn.
-
Một người bán chịu nhận Bitcoin: muốn mua đồ bằng Bitcoin, bạn cũng cần người bán chấp nhận Bitcoin.
-
Kết nối Internet: bạn cần gửi giao dịch của mình tới các thợ đào rải rác khắp thế giới.
Nếu muốn mua bán với bạn bè bằng Bitcoin, bạn có thể chuyển thẳng từ ví của mình sang ví của bạn ấy, chẳng cần trung gian như ngân hàng.
Đào Bitcoin:
Việc đào coin do những thiết bị nằm rải rác khắp nơi, không thuộc về một trung tâm nào, thực hiện. Bất kỳ ai có đủ sức mạnh tính toán đều có thể trở thành thợ đào Bitcoin. Công việc này mở cho tất cả mọi người, và trên thế giới có rất nhiều thợ đào.
Chính việc mạng lưới mở cho tất cả khiến giao dịch trở nên minh bạch và đáng tin. Mạng Bitcoin và công nghệ của nó không thuộc sở hữu của bất kỳ tổ chức nào. Các thợ đào cạnh tranh với nhau để giải một bài toán phức tạp. Thông tin về những lần chuyển tiền giữa người dùng được truyền tới thợ đào qua mạng Bitcoin. Thợ đào gom các giao dịch đó lại thành một khối. Sau đó, tất cả cùng làm việc để xác minh khối vừa tạo. Ai giải xong bài toán đầu tiên sẽ gắn thêm một mắt xích mới vào blockchain và giành quyền nhận số Bitcoin sinh ra làm phần thưởng.
Làm sao để sở hữu Bitcoin?
Có nhiều cách để sở hữu Bitcoin. Những cách dễ nghĩ tới nhất là:
-
Trở thành thợ đào và tự tạo ra Bitcoin: cách này đòi hỏi bạn bỏ tiền đầu tư để có đủ sức mạnh tính toán.
-
Bán hàng lấy Bitcoin: bạn có thể bán sản phẩm trên website của mình và nhận thanh toán bằng Bitcoin.
-
Nhận lương bằng Bitcoin: khi lớn lên và đi làm, bạn hoàn toàn có thể đề nghị được trả lương bằng Bitcoin!