DeFi 2.0 là tập hợp những nỗ lực nhằm vá lại các điểm yếu của DeFi 1.0. Mục tiêu của DeFi là đưa tài chính đến với tất cả mọi người, nhưng nó vẫn đang vật lộn với khả năng mở rộng, bảo mật, tính tập trung, thanh khoản và mức độ tiếp cận thông tin. DeFi 2.0 hướng tới việc giải quyết những vấn đề đó và cải thiện trải nghiệm người dùng. Nếu DeFi 2.0 làm được, nó sẽ giúp giảm bớt phần rủi ro và sự rắc rối vốn đang khiến nhiều người dùng crypto ngại bước vào.
Thực tế đã có một vài trường hợp sử dụng DeFi 2.0 đang chạy. Trên vài nền tảng, bạn có thể dùng LP token và LP token đang yield farm làm tài sản thế chấp cho một khoản vay. Cách này giúp bạn rút thêm giá trị từ chúng mà vẫn giữ nguyên phần lợi ích từ pool.
Bạn cũng có thể vay theo dạng khoản vay tự trả nợ, trong đó tài sản thế chấp của bạn sinh lời cho bên cho vay. Phần lãi đó dần trả hết khoản nợ mà người vay không phải trả đồng lãi nào. Bảo hiểm cho hợp đồng thông minh bị hack và bảo hiểm tổn thất tạm thời (IL) là hai trường hợp sử dụng khác.
Quản trị bằng DAO và tính phi tập trung là những xu hướng đang lên trong DeFi 2.0. Mặt khác, chính phủ và cơ quan quản lý cuối cùng vẫn có thể tác động tới việc nhiều dự án được triển khai ra sao. Hãy nhớ điều đó trước khi đầu tư, vì các dịch vụ đang có thể sẽ phải thay đổi.
Mở đầu
Đã hơn hai năm kể từ khi DeFi (tài chính phi tập trung) ra đời vào năm 2020. Từ đó tới nay, chúng ta đã thấy những dự án DeFi cực kỳ thành công như UniSwap — một bước phi tập trung hóa giao dịch và tài chính — cùng nhiều cách mới để kiếm lãi trong lĩnh vực tiền mã hóa. Nhưng cũng như từng thấy với Bitcoin (BTC), một ngành non trẻ như vậy vẫn còn nhiều thứ phải sửa. Vì thế, cái tên DeFi 2.0 dần trở nên phổ biến, dùng để chỉ thế hệ ứng dụng phi tập trung (DApp) mới của DeFi.
Tính đến tháng 12/2021, chúng ta vẫn đang chờ làn sóng DeFi 2.0 thực sự ập đến, nhưng những dấu hiệu đầu tiên thì đã thấy rõ. Bài viết này sẽ cho bạn biết nên để ý điều gì và vì sao DeFi 2.0 là thứ cần thiết để giải quyết những vấn đề còn dang dở của hệ sinh thái DeFi.
DeFi 2.0 là gì?
DeFi 2.0 là một trào lưu nhằm nâng cấp và sửa chữa những vấn đề đã bám theo làn sóng DeFi đầu tiên. DeFi từng là bước ngoặt khi mang dịch vụ tài chính phi tập trung đến với bất kỳ ai có một chiếc ví tiền mã hóa, nhưng nó vẫn còn khiếm khuyết. Xu hướng này đã từng diễn ra trong chính ngành crypto, khi các blockchain thế hệ hai như Ethereum (ETH) vượt lên trên Bitcoin. DeFi 2.0 cũng sẽ phải đáp ứng những quy định tuân thủ mới mà các quốc gia muốn áp dụng, chẳng hạn KYC và AML.
Hãy xem một ví dụ. Các bể thanh khoản (LP) cực kỳ phổ biến trong DeFi vì chúng cho phép người cung cấp thanh khoản kiếm phí khi stake một cặp token. Tuy nhiên, nếu tỷ lệ giá giữa hai token thay đổi, người cung cấp thanh khoản có nguy cơ mất tiền (tổn thất tạm thời). Với một khoản phí nhỏ, một giao thức DeFi 2.0 có thể bán cho bạn bảo hiểm cho rủi ro đó. Cách làm này vừa tăng động lực bỏ tiền vào LP, vừa có lợi cho người dùng, cho các bên liên quan và cho cả ngành DeFi.
DeFi có những giới hạn nào?
Trước khi đi sâu hơn vào các trường hợp sử dụng của DeFi 2.0, hãy nhìn lại những vấn đề mà nó đang cố sửa. Phần lớn trong số này cũng chính là những khó khăn mà công nghệ blockchain và tiền mã hóa nói chung đang gặp:
-
Khả năng mở rộng: Các giao thức DeFi nằm trên những blockchain đông đúc với phí gas cao đôi khi cho ra dịch vụ vừa chậm vừa đắt. Những thao tác đơn giản cũng trở nên kém hiệu quả nếu mất quá nhiều thời gian.
-
Oracle và thông tin bên thứ ba: Các sản phẩm tài chính phụ thuộc vào dữ liệu bên ngoài cần những oracle (nguồn dữ liệu bên thứ ba) chất lượng cao hơn.
-
Tính tập trung: Trong DeFi, phi tập trung hơn nữa phải là mục tiêu. Nhưng rất nhiều dự án đến nay vẫn thiếu tinh thần DAO.
-
Bảo mật: Phần lớn người dùng không quản lý nổi và cũng không hiểu hết các rủi ro của DeFi. Họ đặt hàng triệu đô la vào những hợp đồng thông minh mà mình không thực sự hiểu. Dù đã có kiểm toán bảo mật, giá trị của những bản kiểm toán ấy giảm đi mỗi khi hợp đồng được cập nhật.
-
Thanh khoản: Thị trường và các bể thanh khoản nằm rải rác trên nhiều blockchain và nền tảng khác nhau, khiến thanh khoản bị chia nhỏ. Khi cung cấp thanh khoản, tiền và toàn bộ giá trị của nó cũng bị khóa lại. Trong đa số trường hợp, token đã bỏ vào bể thanh khoản không dùng được ở nơi khác, dẫn tới việc sử dụng vốn kém hiệu quả.
Vì sao DeFi 2.0 lại quan trọng?
Ngay cả với dân HODL và người dùng crypto lâu năm, DeFi vẫn có thể đáng sợ và khó hiểu. Nhưng nó hướng tới việc hạ thấp rào cản gia nhập và mở ra những nguồn thu nhập mới cho người nắm giữ tiền mã hóa. Người không vay nổi tiền ở ngân hàng thông thường có thể làm được điều đó qua DeFi.
DeFi 2.0 quan trọng vì nó có tiềm năng dân chủ hóa hoạt động ngân hàng trong khi vẫn giảm thiểu rủi ro. Nó cũng nhắm tới việc xử lý những vấn đề đã nêu ở phần trên, qua đó cải thiện trải nghiệm người dùng. Nếu làm được điều đó mà vẫn tạo ra động lực tốt hơn, tất cả mọi người đều có lợi.
Các trường hợp sử dụng của DeFi 2.0
Chúng ta không cần chờ đợi các trường hợp sử dụng DeFi 2.0. Trên nhiều mạng lưới đã có những dự án cung cấp dịch vụ DeFi kiểu mới, bao gồm Ethereum, Binance Smart Chain, Solana và các blockchain hỗ trợ hợp đồng thông minh khác. Phần này sẽ điểm qua vài cái phổ biến nhất:
Mở khóa giá trị của số tiền đang stake
Nếu từng bỏ một cặp token vào bể thanh khoản, bạn đã nhận về LP token. Với DeFi 1.0, bạn có thể cộng dồn lợi nhuận bằng cách đem stake số LP token đó vào một yield farm. Trước DeFi 2.0, đó là điểm cuối của chuỗi khai thác giá trị. Hàng triệu đô la nằm im trong các kho để cung cấp thanh khoản, trong khi hiệu quả sử dụng vốn vẫn còn dư địa để nâng lên.
DeFi 2.0 đi thêm một bước: dùng chính những LP token đang yield farm làm tài sản thế chấp. Nó có thể phục vụ một khoản vay crypto từ giao thức cho vay, hoặc để đúc ra token theo kiểu MakerDAO (DAI). Cách làm cụ thể khác nhau tùy dự án, nhưng mục tiêu chung là giá trị trong LP token của bạn phải được mở khóa cho những cơ hội mới, đồng thời đẩy APY lên.
Bảo hiểm hợp đồng thông minh
Trừ khi bạn là lập trình viên lâu năm, việc thẩm định kỹ lưỡng một hợp đồng thông minh là chuyện không dễ. Thiếu thông tin đó, bạn chỉ đánh giá được dự án một cách phiến diện. Khi rót tiền vào các dự án DeFi, điều này tạo ra rủi ro rất lớn. DeFi 2.0 cho phép bạn mua bảo hiểm DeFi cho những hợp đồng thông minh cụ thể.
Giả sử bạn đang dùng một công cụ tối ưu lợi suất và có LP token đang stake trong hợp đồng thông minh của nó. Nếu hợp đồng ấy bị tấn công, bạn có thể mất sạch số tiền đã gửi. Với một khoản phí, một dự án bảo hiểm có thể bảo đảm cho khoản tiền bạn gửi vào yield farm đó. Cần lưu ý rằng bảo hiểm chỉ áp dụng cho đúng một hợp đồng thông minh. Nếu hợp đồng của bể thanh khoản bị tấn công, thường bạn sẽ không được đền. Nhưng nếu hợp đồng của yield farm gặp sự cố mà nó nằm trong phạm vi bảo hiểm, gần như chắc chắn bạn sẽ được bồi hoàn.
Bảo hiểm tổn thất tạm thời
Nếu bạn bỏ tiền vào một bể thanh khoản và bắt đầu khai thác thanh khoản, bất kỳ thay đổi nào trong tỷ lệ giá của hai token bạn đã khóa cũng có thể gây thua lỗ. Đó gọi là tổn thất tạm thời, và các giao thức DeFi 2.0 mới đang tìm những cách mới để giảm rủi ro này.
Hãy hình dung việc bỏ một token vào một LP một chiều, khi không bắt buộc phải có cặp. Giao thức sẽ tự thêm token gốc của nó vào để làm nửa còn lại của cặp. Sau đó, cả bạn lẫn giao thức đều nhận phí sinh ra từ các giao dịch hoán đổi trên cặp đó.
Theo thời gian, giao thức dùng phần phí của mình để dựng nên một quỹ bảo hiểm, bảo vệ khoản tiền bạn gửi khỏi tác động của tổn thất tạm thời. Nếu phí thu về không đủ bù lỗ, giao thức có thể đúc thêm token để bù vào. Còn nếu token dư quá nhiều, chúng có thể được để dành cho sau này hoặc bị đốt đi để giảm nguồn cung.
Khoản vay tự trả nợ
Đi vay thường kèm theo rủi ro bị thanh lý cùng nghĩa vụ trả lãi. Với DeFi 2.0 thì không nhất thiết phải vậy. Giả sử bạn vay 100 USD từ một bên cho vay crypto. Họ cho bạn vay 100 USD bằng tiền mã hóa nhưng yêu cầu 50 USD tiền thế chấp. Sau khi bạn nộp thế chấp, bên cho vay dùng chính số đó để sinh lãi và trả dần khoản nợ của bạn. Tiền thế chấp được hoàn lại khi bên cho vay đã kiếm đủ 100 USD từ số crypto của bạn cộng thêm một khoản phụ phí. Ở đây cũng không có nguy cơ bị thanh lý. Nếu token thế chấp mất giá, chuyện duy nhất xảy ra là khoản nợ mất nhiều thời gian hơn để trả xong.
Ai đang nắm quyền kiểm soát DeFi 2.0?
Với ngần ấy tính năng và trường hợp sử dụng, câu hỏi ai đứng sau chúng là rất đáng đặt ra. Cùng với công nghệ blockchain, phong trào phi tập trung hóa luôn tồn tại. DeFi cũng không ngoại lệ. MakerDAO (DAI), một trong những dự án đầu tiên của DeFi 1.0, đã tạo ra tiền lệ cho phong trào này. Việc dự án trao tiếng nói cho cộng đồng của mình đang ngày càng phổ biến.
Nhiều token nền tảng cũng đóng vai trò token quản trị, cho người nắm giữ quyền bỏ phiếu. Kỳ vọng ngành này phi tập trung hơn nữa cùng DeFi 2.0 là hoàn toàn hợp lý. Nhưng khi việc tuân thủ và quản lý bắt kịp DeFi, vai trò của chúng lại càng trở nên then chốt.
DeFi 2.0 có những rủi ro gì và làm sao tránh?
Nhiều rủi ro của DeFi 2.0 cũng chính là rủi ro của DeFi 1.0. Dưới đây là những cái phổ biến nhất, kèm theo cách bạn có thể tự bảo vệ mình.
-
Hợp đồng thông minh bạn tương tác có thể chứa cửa hậu, lỗi, hoặc bị hack. Một bản kiểm toán cũng không bao giờ là bảo chứng cho sự an toàn của dự án. Hãy nghiên cứu càng kỹ càng tốt và luôn nhớ rằng đầu tư luôn đi kèm rủi ro.
-
Quy định pháp lý có thể ảnh hưởng tới khoản đầu tư của bạn. Chính phủ và giới chức khắp thế giới đều đang để mắt tới hệ sinh thái DeFi. Dù các quy định có thể làm crypto an toàn và ổn định hơn, một số dự án sẽ phải điều chỉnh dịch vụ khi những ràng buộc mới có hiệu lực.
-
Tổn thất tạm thời. Ngay cả khi có bảo hiểm IL, bất kỳ ai tham gia khai thác thanh khoản cũng đối mặt rủi ro đáng kể. Rủi ro đó không bao giờ bị xóa sạch.
-
Bạn có thể gặp khó khi muốn lấy tiền ra. Nếu bạn stake qua giao diện website của một dự án DeFi, hãy tìm luôn địa chỉ hợp đồng thông minh trên một trình khám phá blockchain. Nếu website sập, bạn sẽ không rút được. Tuy nhiên, để tương tác trực tiếp với hợp đồng thông minh, bạn cần một chút kiến thức kỹ thuật.
Lời kết
Dù trong không gian DeFi đã có rất nhiều dự án thành công, chúng ta vẫn chưa thấy hết tiềm năng của DeFi 2.0. Phần lớn người dùng vẫn thấy chủ đề này khó nhằn, và không ai nên dùng những sản phẩm tài chính mà mình chưa hiểu trọn vẹn. Vẫn còn nhiều việc phải làm để đơn giản hóa quy trình, nhất là với người mới. Chúng ta đã thấy vài cách tiếp cận sáng tạo thành công trong việc hạn chế rủi ro mà vẫn kiếm được APY, nhưng có phải chờ thêm mới biết DeFi 2.0 có giữ đúng lời hứa của mình hay không.