Kağıt Paranın İcadı
Binlerce yıl önce insanlar, ihtiyaç duydukları şeylere ulaşmak için mal takas ediyordu. Et almak isteyen biri, elindeki eşyaların bir kısmını, etini başka bir şeyle değiştirmek isteyen kişiye vermek zorundaydı. Bu birkaç bin yıl boyunca hayvanlar ve tahıllar sürekli başka mallarla değiştirildi. Böylece zamanla para gibi kullanılmaya başlandılar.
İnsanlar bu sayede tahıl ya da hayvan vererek piyasadaki her şeyi satın alabiliyordu. Takas, kişilerin birbiriyle doğrudan yaptığı bir alışverişti. Tıpkı çocukların oyuncaklarını değiş tokuş etmesi gibi.
Zaman geçtikçe takas işlemlerinde bazı sorunlar çıkmaya başladı. Örneğin bir arkadaşın, oyuncak arabana karşılık sana kendi Lego'larını vereceğine söz verdi ama sözünü tutmadı. Eski çağlarda böyle sorunları çözmek için genellikle bilge bir kişiye, yani bir aracıya başvurulurdu. Bu bilge kişi -diyelim ki öğretmenin- sözünden dönen arkadaşının verdiği sözü tutmasını sağlardı. Binlerce yıl içinde, eski toplumların bu tür sorunlarda danıştığı bilge kişiler (bizim örneğimizde öğretmen), bugün banka dediğimiz kurumlara dönüştü.
Bankalar "kağıt para" kavramını geliştirdi. Artık insanların başka mal ya da hizmetlerle takas etmek için kağıt paradan başka bir şeye sahip olmasına gerek yoktu. İstedikleri her şeyi kağıt parayla satın alabiliyorlardı. Bu parayı bazen çalışarak, bazen oyuncak gibi ürünler üretip satarak, bazen de borçlanarak kazanıyorlardı. Böylece kağıt, gerçek malların yerine geçti ve onları temsil etmeye başladı. Bir kağıt paraya biraz daha yakından bakarsan, az önce bahsettiğimiz bilge kişilerin imzalarını görebilirsin.
Annen ya da baban sana yeni bir oyuncak sözü verdiğinde onlara nasıl güveniyorsan, tüm para sistemi de "güven" üzerine kuruludur. İnsanlar birbirine güvenmezse para sadece bir kağıt parçasıdır. Peki uzlaşmayı sağlayan o bilge aracılar ne oldu? Onlar bugün, insanların birbirine verdiği ödeme sözlerini yerine getiren bankalar.
Paranın Dijitalleşmesi
Takas edilen canlı hayvanların ve tahılların yerini alan kağıt para, aslında dijitalleşmeye atılan ilk adımdı. Bugün YouTube'da izlediğin videolar eskiden kasetlerde saklanırdı. Kaset, içinde manyetik bantlar bulunan fiziksel bir cihazdı. Video tam da oradaydı. Şimdi ise sürecin tamamı dijitalleşti: kayıtların nerede durduğunu bilmene bile gerek kalmadan videoyu izleyebiliyorsun. Aynı şey para için de geçerli. Ailenin parası, annen baban onu hiç görmeden banka hesabında güvenle duruyor. Bir şey satın almak için bütün paralarını ceplerinde taşımaları gerekmiyor.
Bankalar kağıt parayı dijitalleştirdi ve onu internet üzerinden yönetmenin bir yolunu sundu. Tıpkı çizgi filmleri internetten izlemek gibi, paranı da internetten yönetebiliyorsun. Para fiziksel olarak ortada yok ve parayı bir bilgisayardan diğerine taşımak eski yöntemlere göre çok daha kolay.
Bitcoin
Annenle babanın tatile çıkmadan önce ne yaptığını hatırlıyor musun? Siz yokken ev güvende olsun diye kapıları sımsıkı kilitlediler. Bilgisayarlarda güvenliği biz de benzer şekilde sağlıyoruz: kilitlere benzer biçimde çalışan şifreler kullanıyoruz. Bilgisayarlarla, çok güçlü kilitlere benzeyen karmaşık şifreleme anahtarları üretebiliyoruz. Ev anahtarlarımıza benzeyen bu şifreleme anahtarlarını kötü niyetli biri ele geçirirse, paramız da onun eline geçmiş olur.
Şifreleme, Bitcoin'in temelindeki teknolojinin kalbinde yer alır. Güçlü şifreleme sayesinde, Bitcoin'lerimizin anahtarlarının yalnızca bizde olduğundan emin olabiliriz.
Bitcoin yazılımı, anahtarları sende olan her birimi seninle ilişkilendirir ve onu senin yapar. Tıpkı bir oyuncak alıp karşılığında Bitcoin verdiğinde olduğu gibi, tüm işlemler işlem zincirine eklenir, yüzlerce doğrulayıcı tarafından onaylanır ve Bitcoin defterine kaydedilir. Dağıtık ve merkeziyetsiz olan bu defter teknolojisine "blok zinciri" diyoruz. Bitcoin de bu muhteşem teknolojinin bir uygulaması.
Bitcoin, insanlar arasında güven gerektirmeyen bir teknolojidir. Yani Bitcoin kullanırken, sözünden dönen arkadaşınla yaşadığın sorunu çözecek o "bilge kişiye" ihtiyacın yok. Ayrıca Bitcoin defteri, "madenci" denen ve dünyanın dört bir yanına dağılmış kullanıcıların elinde bulunur. Her madencide diğerleriyle birebir aynı defter vardır. Böylece kötü niyetli kişiler defterdeki kayıtları değiştirmeye kalksa bile diğer defterlere erişemez. Bu sayede kayıtlar her zaman güvenle doğrulanabilir.
Bitcoin ile işlem yapmak için gerekenler:
-
Bir Bitcoin cüzdanı: Bitcoin'lerini güvende tutabileceğin pek çok cüzdan çözümü var. Bitcoin anahtarlarını kağıt üzerinde, cep telefonunda ya da bilgisayarında güvenle saklayabilirsin.
-
Bitcoin: Takas edebilmek için Bitcoin'e sahip olman gerekir.
-
Sana ödeme yapacak bir alıcı: Ne kullanırsan kullan, ekonominin bu kısmı hiç değişmez; senden bir şey satın almaya istekli birine ihtiyacın var.
-
Bitcoin karşılığında bir şey satacak bir satıcı: Bitcoin'lerinle bir şey almak istiyorsan, Bitcoin kabul eden bir satıcıya da ihtiyacın var.
-
İnternet bağlantısı: İşlemini dünyaya dağılmış madencilere ulaştırman gerekiyor.
Bitcoin'lerinle arkadaşınla alışveriş yapmak istersen, banka gibi bir aracıya gerek kalmadan doğrudan kendi cüzdanından arkadaşının cüzdanına gönderebilirsin.
Bitcoin Madenciliği:
Madencilik, bir merkeze bağlı olmayan ve farklı noktalara dağılmış cihazlarıyla kullanıcılar tarafından yapılır. Yeterli işlem gücüne sahip olan herkes Bitcoin madencisi olabilir. Madencilik herkese açıktır ve dünyada çok sayıda madenci vardır.
Ağın herkese açık olması, işlemlerin şeffaflığını ve güvenilirliğini sağlar. Bitcoin ağı ve teknolojisi hiçbir kuruma ait değildir. Madenciler karmaşık bir matematik problemini çözmek için birbirleriyle yarışır. Kullanıcıların birbirleri arasında yaptığı transferlerin bilgisi, Bitcoin ağı üzerinden madencilere iletilir. Madenciler bu işlem yığınlarını birleştirerek bir blok oluşturur. Ardından tüm madenciler bu bloğu doğrulamak için çalışır. Problemi ilk çözen madenci blok zincirine yeni bir halka ekler ve üretilen Bitcoin'leri ödül olarak alma hakkını kazanır.
Nasıl Bitcoin Sahibi Olabilirim?
Bitcoin sahibi olmanın birden fazla yolu var. İlk akla gelen yöntemler şunlar:
-
Bitcoin madencisi olup Bitcoin üreterek edinebilirsin: Bu yöntem, bir miktar para yatırarak yeterli işlem gücüne sahip olmanı gerektirir.
-
Bitcoin karşılığında bir şeyler satabilirsin: Kendi web sitende ürünlerini Bitcoin karşılığında satıp Bitcoin kazanabilirsin.
-
Maaşını Bitcoin olarak alabilirsin: Büyüyüp çalışmaya başladığında maaşının Bitcoin olarak ödenmesini isteyebilirsin!