Bitcoin'in Proof of Work protokolüne alternatif olarak ortaya çıkan Proof of Stake (PoS), işlem gücüne dayalı bir sistem yerine dijital varlık sahipliğini esas alan bir protokoldür. Blok zinciri geliştiricileri Sunny King ve Scott Nadal'ın 2012'de yayımladığı bir makaleyle tanıtılan PoS protokolü, Bitcoin madenciliğinin gerektirdiği yüksek enerji tüketimini ve bazı diğer sorunları ortadan kaldırmaya odaklanır. PoS protokolünü kullanan ilk kripto para Peercoin oldu.
Bitcoin ağında kullanılan Proof of Work protokolü, işlem gücünün büyük bölümünü elinde tutan madencilerin ağda daha fazla söz sahibi olduğu ve dolayısıyla daha fazla getiri elde ettiği bir sistemdir. Bitcoin madenciliği yüksek enerji tüketimi gerektirir; buna karşılık Proof of Stake protokolü ağdaki gücü işlemci gücüne göre dağıtmaz. PoS'ta bir sonraki bloğun üretimi, aynı anda birden fazla kombinasyonu çalıştıran operatörler tarafından üstlenilebilir. Proof of Stake protokolünün birden fazla türü vardır.
Proof of Stake protokolünde işlemleri doğrulayabilmek ve gelirden pay alabilmek isteyen kullanıcıların, doğrulama için kullanılacak kripto para varlıklarını kilitlemesi gerekir. Cüzdanda gerçekleşen ve "staking" (gelirden pay alma) adı verilen bu kilitleme işleminde, bu işlem için ayrılmak istenen miktar kilit açılana kadar cüzdandan çekilemez ve ağda kullanıcının payı olarak işaretlenir.
Proof of Stake protokolünü kullanan blok zincirlerinde kullanıcılar, blok doğrulama ödüllerini ve diğer kullanıcıların ödediği transfer ücretlerini (madenci ücreti) payları oranında paylaşır. Bu süreci, halka açık bir şirketin hisselerine sahip olmaya benzetebiliriz. Daha fazla hisseye sahip olanların şirketin dağıttığı kârdan daha yüksek pay alması gibi, "staking" için daha fazla kripto para ayıran kullanıcılar da gelirden daha yüksek pay alır.
Proof of Stake Protokolünün Özellikleri
Proof of Stake'in en belirgin özelliği, işlem gücü yerine sermaye gücünü öne çıkarmasıdır. Yani işe bir donanım çalıştırarak başlamak yerine, stake edilecek bir varlığa sahip olmak gerekir. PoS protokolünde daha fazla kripto para tutan bir kullanıcı ağdaki gücünü de artırabilir. Doğrulama süreci birtakım kurallara dayanır. Cüzdanında daha fazla varlık bulunan kullanıcıların doğrulayıcı olma olasılığı daha yüksektir. "Staking" kavramı da buradan gelir. PoS protokolü, cüzdan sahiplerinin işlemleri onaylayarak kazanç elde etmesi esasına dayanır. Daha fazla varlığa sahip kullanıcı gelirden daha büyük pay alır. Ancak bunun tüm PoS türlerinde aynı şekilde işlemediğini belirtmek gerekir.
En varlıklı pay sahibinin ağı tekeline almasını önlemek için Proof of Stake protokolü, blok belirlemede birden fazla seçenek kullanır. En yaygın PoS seçim türleri rastgele seçim ve kripto para yaşına göre seçimdir.
Rastgele seçimde işlemleri onaylayacak olanlar, hesaplama (hash) değeri açısından en zayıf ancak pay (share) değeri açısından en zengin düğümler arasından seçilir. Kripto para yaşına göre seçimde ise varlığı en uzun süre elinde tutan kullanıcılar doğrulayıcı olarak seçilir ve doğrulamanın ardından bu kullanıcılar ödüllendirilir.
Proof of Stake Türleri
Kullanıcıların varlık sahipliğini öne çıkaran Proof of Stake protokolü zaman içinde gelişti ve farklı seçeneklerle sunulmaya başlandı. Delegated Proof of Stake (dPoS) ve Leased Proof of Stake (LPoS), PoS'un öne çıkan türleridir.
Delegated Proof of Stake (DPoS)
Kripto para sahipliğine dayanan Proof of Stake protokolünde kullanıcı, kripto varlıklarını ilgili blok zincirine bağlı cüzdanında tutarak işlemleri doğrulama ve blok üretme hakkı elde eder. dPoS ise bazı ek özelliklerle gelir ve uzlaşmayı adil bir oylamayla sağlamak için pay sahiplerinin gücünden yararlanır.
Delegated Proof of Stake (dPoS) blok zinciri ağında uzlaşmayı sağlamak için sosyal itibar sistemi kullanır. Diğerlerine kıyasla en az merkeziyetsiz protokol olarak anılan dPoS, kripto para sahiplerine ağın yönetiminde söz hakkı vermeyi amaçlar.
Proof of Stake sisteminden farklı olarak kullanıcılar, cüzdanlarındaki kripto varlıklarını başka bir kullanıcıya devreder. Kripto para varlığı cüzdandan transfer edilmez, ancak devredilen kullanıcının varlığı sayılarak o kullanıcının ağdaki sesini güçlendirir. Diğer kullanıcılardan devir hakkı alan kişi ağdaki gelirlerden daha büyük pay alır ve geliri, payları oranında devredenlerle paylaşır.
Leased Proof of Stake (LPoS)
Proof of Stake protokolünde kullanıcılar belirli kriterlere göre seçilir ve blokları doğrular. Yani üretilen her bloktan gelir elde edemezler. Leased Proof of Stake (LPoS) protokolünde ise kullanıcıların bir düğümün tamamının belirli bir yüzdesini kiralamasına izin verilir. Bu sistem tam olarak PoS gibi çalışır, ancak küçük miktarda varlık tutan kullanıcılara katılım teşviki sağlamak için bir kiralama yöntemi de kullanır. LPoS protokolünü kullanan kripto paralar arasında en bilineni Waves'tir.
Kullanıcılar cüzdanlarındaki kripto parayı, ağda işlemleri onaylayan diğer kullanıcılara kiralar. Kiralama sürecinde kiralanan miktar kullanıcının cüzdanından çıkmaz, ancak çekime ve alım satım işlemlerine kapatılır. Kiralanan kullanıcı madencilik faaliyetlerini yürütürken gelirden daha büyük pay alır ve kazancını pay sahipleriyle payları oranında paylaşır. Kullanıcı istediği zaman kiralamayı sonlandırabilir veya daha fazla kripto para kiralayabilir.